Mescid içinde görse mü’ezzin ol kâmeti

Sevgilinin boyu karşısında müezzinin ikameti okuyamayacak kadar kendinden geçişiyle açılan gazel, selam ile selamet oyunundan melamet yoluna geçer; aşk kılıcından dönmemeyi ve mecazi aşkın sonundaki pişmanlığı öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mescid içinde görse mü’ezzin ol kâmeti

   Kendin yitüre okumaya hergiz ol kâmeti

   1Müezzin o boyu mescidin içinde görse

   2kendinden geçer, bir daha ikameti okuyamaz.

   Kâmet, sevgilinin uzun boyu ile namaza başlama çağrısını aynı seste birleştirir. Müezzinin kendi görev sözünü okuyamaması, gördüğü boyun ibadet düzenini bile askıya alan etkisini kelime oyunu üzerinden görünür kılar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yoldan çıkaran âdemi hûblar selâmıdur

   Ey dil selâma bakma dilersen selâmeti

   1İnsanı yoldan çıkaran, güzellerin selamıdır;

   2ey gönül, esenlik istiyorsan o selama bakma.

   Selâm ile selâmet aynı kökten gelirken beyit bunları zıt sonuçlara bağlar: güzelin selamı esenlik vermek yerine yoldan çıkarır. Gönle yönelen emir, tek bir bakışın ve karşılığın bile güvenli yolu bozabileceğini uyarı biçiminde söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zâhid ko bizi sen yüri sag u selâmet ol

   ‘Âşık hemîşe ister ola ol melâmeti

   1Ey zahit, bizi bırak; sen yoluna git ve sağ salim ol;

   2âşık ise her zaman kınanmayı ister.

   Zahit selamet tarafına, âşık melamet tarafına gönderilir; iki hayat yolu aynı beyitte kesin biçimde ayrılır. Âşığın kınanmayı istemesi, toplumun onayını kaybetmeyi bir kusur değil aşk bağlılığının görünür bedeli sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘Âşık mıdur ki döndere ser tîg-i ‘ışkdan

   Olmaz bu yolda hergiz anuñ istikâmeti

   1Aşk kılıcından başını çeviren kişi âşık mıdır?

   2Onun bu yolda hiçbir zaman doğruluğu olmaz.

   İlk dizedeki soru cevabını içinde taşır: kılıçtan baş kaçıran âşık sayılmaz. Başın dönmesi ile yol üzerindeki istikamet karşı karşıya konur; bedensel bir geri çekiliş aynı anda ahlaki doğrultunun kaybı olarak okunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Virme Muhibbî ‘ışk-ı mecâzîye dil sakın

   Bak cân göziyle görinür âhir nedâmeti

   1Ey Muhibbî, sakın gönlünü mecazi aşka verme;

   2can gözüyle bakarsan sonundaki pişmanlık görünür.

   Mahlas beyti dış dünyaya bakan göz yerine can gözünü önerir. Mecazi aşkın çekiciliği ancak iç görüşle sonuna kadar izlenince dağılır; âhir ve nedamet kelimeleri kararın bugünkü hazzını değil kaçınılmaz sonucunu ölçü yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle