Ne Felekden Ne Dahı Şâh u Gedâdan Sakınur

Âşık felekten ve kaderden korkmaz; vaizin içkisizliği ise takva değil riyadan vazgeçememek diye hicvedilir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne felekden ne dahı şâh u gedâdan sakınur

   Göñlüm ancak o meh-i aşk-nümâdan sakınur

   1Ne felekten ne hükümdardan ne yoksuldan korkar;

   2gönlüm yalnız aşkı gösteren o ay yüzlüden çekinir.

   Siyasal ve kozmik korkular reddedilir; gönlün tek çekincesi aşkı görünür kılan ay yüzdür. Şah ile gedânın aynı korku listesinden çıkarılması toplumsal uçları eşitler; gönlün korkusu makamdan değil doğrudan sevgilinin aşk gösteren yüzünden doğar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hançer-i gamzeniñ ol çünki zahm-horîdesidir

   Sanma kim âşık olan tîğ-i kazâdan sakınur

   1O, yan bakış hançerinin yaraladığı kişidir;

   2âşığın kader kılıcından korktuğunu sanma.

   Gamze hançeriyle yaralanmış âşık için kader kılıcı yeni tehdit değildir; yara korkusuzluğun kanıtıdır. Gamze yarasını önceden taşımak, kazanın kılıcını ikincil kılar; beyit âşığı yaralanmamış bir kahraman değil, ilk yaradan sonra korkusu tükenmiş kişi olarak kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çeksün ol tîğ-i nigâhı rukabâ kâfirine

   Bilmem ol gamze niçün böyle gazâdan sakınur

   1O bakış kılıcını rakip kâfirine çeksin;

   2bilmem o yan bakış böyle bir savaştan niçin kaçınır.

   Bakış kılıcının rakibe yönelmesi istenir; gazâ sözlüğü aşk rekabetini tarihsel savaş diliyle kurar. Gazâ ve kâfir sözleri rakiple yürütülen aşk mücadelesinin tarihsel mecazlarıdır; bakışın çekilmesi istenirken güncel bir topluluğa şiddet çağrısı yapılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Meyi nûş itmedigi sanma ki takvâ senden

   Vâ'iz-i zühd-fürûş terk-i riyâdan sakınur

   1Şarap içmemesini sana karşı takva sanma;

   2zühd satan vaiz riyayı bırakmaktan korkar.

   Vaizin içmeyişi takvadan değil riyayı terk edememekten doğar; görünür dindarlık iç dürüstlüğe karşı hicvedilir. İçkiyi terk etme görünüşü ile riyayı terk edememe arasındaki ayrım, vaizin davranışını değil davranışın ardındaki gösteriş niyetini hicvin asıl hedefi yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Görmedim ben hele Fâzıl gibi mest-i mey-i aşk

   Ne cefâdan ne kazâdan ne belâdan sakınur

   1Ben Fâzıl gibi aşk şarabıyla sarhoş birini görmedim;

   2ne eziyetten ne kaderden ne beladan korkar.

   Makta cefâ, kazâ ve belâyı ses zincirine dizer; aşk sarhoşu Fâzıl hiçbir acı kategorisinden kaçmaz. Cefâ, kazâ ve belâ arasındaki ses yakınlığı maktayı hızlandırır; Fâzıl'ın aşk sarhoşluğu bu üç tehdidin her birini aynı korkusuzluk hükmünde toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle