Ey mercan dudaklı, mübarek cuma günü konuşmaya başlasan

Şair, cuma gününün rahmet ve öğüt vaktini sevgilinin görünüşüyle birleştirir. Mercan dudaklı güzele seslenirken rakiplerden, âşıkların dökülen kanından ve hasretten yakınır. Vaizin kürsüdeki sözü ile sevgilinin adını anan dil aynı manevi zaman içinde buluşur; Ömer’in kanlı gözyaşı şiirin sonuna kişisel acıyı taşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nutka gelsen ey lebi mercan mubârek cum’a gün

   Lûtfuna nâil olur her can mubârek cum’a gün

   1Ey mercan dudaklı, mübarek cuma günü konuşmaya başlasan,

   2Mübarek cuma günü her can senin lütfuna erişir.

   Mercan dudaklı sevgilinin konuşması cuma gününün lütfuna açılan kapı sayılır. Şair, güzelin tek sözünü yalnız kendisine değil her cana ulaşan manevi bir bağış gibi düşünür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şevk ile tezyîn olup hep dilrüâlar salınur

   Sat kulun dellâla var ey can mubârek cum’a gün

   1Bütün gönül alan güzeller coşkuyla süslenip salınır.

   2Ey can, mübarek cuma günü kulunu pazarda tellala sat.

   Süslenip salınan gönül alıcılar arasında konuşan kişi kendisini satılacak kul konumuna indirir. Tellal ve pazar imgesi, sevgiliye teslimiyetin bedeli ölçülemez bir alışveriş olduğunu belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dilerim ki gülşenine gayri bülbül girmese

   Korkarım ağyârın eli gonca gülün dermese

   1Dilerim senin gül bahçene başka bir bülbül girmesin.

   2Korkarım rakibin eli gonca gülünü koparmasın.

   Gül bahçesine başka bülbülün girmemesi isteği kıskançlığı, rakibin gonca koparma ihtimali ise kaybetme korkusunu taşır. Sevgili hem korunan çiçek hem sahiplenilen bahçedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cânım ağlar iki gözüm hub cemâlin görmese

   İsm-i pâkin yâdeder lisan mubârek cum’a gün

   1Güzel yüzünü görmezse canım ağlar, iki gözüm yaş döker.

   2Mübarek cuma günü her dil senin temiz adını anar.

   Yüzü göremeyen gözlerin ağlaması, adın dillerde anılmasıyla karşılanır. Görme imkânı yokken temiz ismi söylemek, cuma gününde sevgiliyi zihinde hazır tutan ikinci bir kavuşma biçimidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hâtırın yapmağa sa’yet bağrı ol yanıkların

   Hac duâsı reddolunmaz kalbi uyanıkların

   1Bağrı yanık âşıkların gönlünü hoş etmeye çalış.

   2Kalbi uyanık olanların hac duası geri çevrilmez.

   Bağrı yanıkların gönlünü yapmak sevgiliye yöneltilmiş ahlaki bir görevdir. Uyanık kalbin hac duasıyla anılması, aşk acısına gösterilecek merhameti kabul edilen ibadet ölçüsüne yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yok yere kanını dökme derdimend âşıkların

   Ruy zemîne saçılur bir an mubârek cum’a gün

   1Dertli âşıkların kanını boş yere dökme.

   2Mübarek cuma günü o kan bir anda yeryüzüne saçılır.

   Âşıkların kanını dökmeme çağrısı soyut cefayı yeryüzüne saçılan kırmızı bir sıvı hâlinde gösterir. Cumanın kutsallığı, sevgilinin şiddetini durdurması gereken zaman olarak öne çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âşıkın bağrı yanar çün âh ü zar dilden çıkar

   Hak’ka yarar bir amel kıl fırsatın elden çıkar

   1Âşığın bağrı yanar; çünkü gönülden ah ve inleme yükselir.

   2Tanrı’ya yaraşır bir iyilik yap; fırsat elden gider.

   İçten yükselen ah, âşığın bağrındaki yanışı görünür kılar. Fırsat geçmeden Tanrı’ya uygun bir amel istemek, sevgilinin merhametini dünyevi bir iyilikten manevi sorumluluğa dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Mü’minin bayramıdır kürsîye çıkar vâizan

   Gör ne nasîhat eder irfan mubârek cum’a gün

   1Cuma müminin bayramıdır, vaizler kürsüye çıkar.

   2Mübarek cuma günü bilgece ne öğüt verdiğine bak.

   Vaizin kürsüye çıkışı cuma gününü toplu öğüt saati yapar. Şair irfanlı sözü dinlemeye çağırırken aşk hikâyesini camide duyulan ahlaki nasihatle aynı şiir alanında birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Hasretinden her dem ağlar derdimend efkendedir

   Yüz çevirmez hizmetinden nitekim can tendedir

   1Dertli âşık hasretinden sürekli ağlar ve düşkün hâldedir.

   2Can tende durduğu gibi o da hizmetinden yüz çevirmez.

   Hasret içindeki düşkün, canın bedene bağlılığı kadar sürekli bir hizmet sözü verir. Acı çekmesine rağmen yüz çevirmemesi, sevgiliye bağlılığın geçici duygu değil yaşamsal bağ olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bir güzele bak gülesin hakikatli bendedir

    Ömer’in gözleri dolu kan mubârek cum’a gün

    1Bir güzele bakıp gülesin; basılı “hakikatli bendedir” sözünün özne-yüklem bağlantısı açık değildir.

    2Mübarek cuma günü Ömer’in gözleri kanla doludur.

    Son beyitte gerçek kulun sadakati, güzele bakınca duyulacak sevinçle sınanır. Ömer’in kan dolu gözleri ise cuma neşesinin altında çözülmeyen kişisel yarayı kapanışta açık bırakır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle