O Kim Anuñ Diye Seri Rızâ-yı Yâre Gerek

Sevgilinin rızasına baş koymayı yara, istihare, kara yüz ve denizde yüzme imgeleriyle sınayan gazel, gönül ülkesinin işaretini arar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   O kim anuñ diye seri rızâ-yı yâre gerek

   Derûn birûn nice biñ şerha nice yâre gerek

   1Başını ‘onundur’ diye veren kişiye sevgilinin rızası gerekir;

   2içte dışta nice bin yarık, nice yara gerekir.

   Matla teslimiyeti bir söz üzerine kurar: başını “onundur” diyerek veren kişi. Karşılığı ise rahatlık değil bedeldir; derûn ve birûn ikilisi yaraları içe ve dışa birden yayar. Şerha ve yâre sözcükleri de sayıyı “nice biñ” diyerek elden bırakır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Der-i nigâra varılmaz Efendi gözlemeden

   Peşîn o dergehe varmağa istihâre gerek

   1Efendiyi beklemeden sevgilinin kapısına varılmaz;

   2önce o dergâha gitmek için istihare gerekir.

   Kapıya varmak bu beyitte tek adımda olmaz; önce beklemek, sonra istihâre etmek gerekir. Peşîn sözcüğü sırayı vurgular: talip kendi isteğine göre değil, hayırlı olanın işaretine göre yürüyecektir. Yakınlık böylece cesaretin değil, izin almanın konusu olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gönülden ‘âşık olan istifâza-i nûra

   Şeb-i siyâh gibi iki yüzi kâre gerek

   1Gönülden âşık olup ışıktan feyiz almak isteyenin,

   2kara gece gibi iki yüzünün de kara olması gerekir.

   Beyit ışık almayı kararmaya bağlayarak açık bir paradoks kurar: istifâza-i nûr isteyenin iki yüzü de kâre, yani kara olmalıdır. Şeb-i siyâh benzetmesi bu karalığı utanç değil kap sayar; ışığı ancak gecenin taşıyabileceği ima edilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yem-i visâlde dâ’im şinâha tâlib olan

   Misâl mâhî-i yem-i cismi pâre pâre gerek

   1Kavuşma denizinde daima yüzmek isteyenin,

   2deniz balığı gibi bedeninin parça parça olması gerekir.

   Kavuşma burada bir deniz, âşık ise o denizde yüzmeye tâlib olandır. Ancak istenen beceri değil dağılmadır: bedenin balık gibi pâre pâre olması şart koşulur. Yüzmek fiili böylece kurtulmayı değil, denize karışmayı anlatır hâle gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Huzûr-ı yârde rû-yı siyâhdur matlûb

   Felekde girmege ol meclise sitâre gerek

   1Sevgilinin huzurunda istenen kara yüzdür;

   2gökte o meclise girmek için yıldız gerekir.

   Rû-yı siyâh burada aranan nitelik olarak açıkça “matlûb” diye anılır; yani yüz karası kusur değil giriş şartıdır. İkinci dize bunu göksel bir kayda bağlar: o meclise girmek için felekte sitâre, yani uygun bir yıldız gerekir. İstek ile kısmet aynı beyitte tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Emîr-i kişver-i dildür egerçi ‘ârif olan

   Dili bu şâhlığa Kâniyâ emâre gerek

   1Ârif kişi gönül ülkesinin hükümdarı olsa da,

   2ey Kânî, gönle bu hükümdarlığın bir işareti gerekir.

   Makta ârifi gönül ülkesinin emîri ilan eder, ama hükümdarlığı hemen sınar: “egerçi” bağlacı ödünü baştan verir. İstenen şey taht değil emâre'dir; gönlün kendi saltanatına dair bir işaret göstermesi beklenir, aksi hâlde unvan boş kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle