O Tıflı Gör Ne Kıyâmet Nigâr Olur Giderek

Çocuk sevgilinin zamanla büyüyen etkisini, aşk yolunda ayak altında kalan izin yola dönüşmesini, gözyaşının göğüste ırmak oluşunu ve şiir atının giderek rahat yürümesini işleyen gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   O tıflı gör ne kıyâmet nigâr olur giderek

   Hırâmı düşmen-i sabr u karâr olur giderek

   1O çocuğu gör, giderek ne kıyamet bir güzel olur;

   2yürüyüşü zamanla sabır ve kararın düşmanı olur.

   Matla zamanı bir dönüşüm gücü olarak kurar: bugün çocuk olan, giderek kıyamet koparacak bir güzele erişecektir. İkinci dize bunun bedelini şimdiden söyler; salınarak yürüyüş sabrı ve kararı düşman ilan eder. “Giderek” redifi daha ilk beyitte geleceğe bakmayı öğretir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Koyun şarâb-ı mahabbetle kendüden gitsin

   Zamân gelir bu gönül hûş-yâr olur giderek

   1Bırakın sevgi şarabıyla kendinden geçsin;

   2zaman gelir, bu gönül giderek ayılır.

   İkinci beyit sarhoşluğu değil ayılmayı kaçınılmaz sayar. Gönlün sevgi şarabıyla kendinden geçmesine izin verilir, ama zamanın er geç onu “hûş-yâr” edeceği eklenir. Beklenen yön tersine çevrilmiştir: burada tehlike sarhoş olmak değil, sonunda ayık kalmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tarîk-ı aşkda pâ-mâl-i sâlikân ol kim

   Bir iki nakş-ı kadem reh-güzâr olur giderek

   1Aşk yolunda yolcuların ayağı altında kal ki

   2bir iki ayak izi zamanla geçit olur.

   Üçüncü beyit ezilmeyi bir öğüde çevirir: aşk yolunda yolcuların ayağı altında kal. Gerekçesi ikinci dizededir — ayak izleri birike birike geçit olur. Böylece kişisel yenilgi, arkadan gelenler için altyapıya dönüşür ve “pâ-mâl” olmak bir kayıp olmaktan çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hayâl-i serv-kadinle kalır giderse bu eşk

   Fezâ-yı sînede bir cûybâr olur giderek

   1Servi boyunun hayaliyle bu gözyaşı akmayı sürdürürse

   2göğüs boşluğunda giderek bir ırmak olur.

   Dördüncü beyit gözyaşını coğrafyaya çevirir: akış sürerse göğüs boşluğunda bir ırmak oluşacaktır. Şart, servi boyun hayalinin sürmesine bağlanır; yani suyu besleyen şey karşılaşma değil hayaldir. Beden böylece bir manzaranın içine alınır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Geçen bu dûzah-ı endûhdan selâmetle

   Behişte her kademinde düçâr olur giderek

   1Bu keder cehenneminden esenlikle geçen kişi

   2cennete her adımında giderek rastlar.

   Beşinci beyit cehennem ile cenneti aynı yürüyüşe bağlar: keder cehenneminden esenlikle çıkan kişi cennete bir kere değil “her kademinde” rastlar. Ödül bir varış noktası değil, yürümenin kendisine yayılmış bir karşılaşma hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Olursa pey-rev o çâpük-süvâr-ı nazma Nedîm

   Semend-i tab‘ı aceb râhvâr olur giderek

   1Ey Nedîm, şiirin o çevik süvarisini izlerse

   2yaratılış atı giderek ne rahat yürür olur.

   Makta şiiri bir binicilik sahnesi yapar: usta şair çevik süvari, şairin yaratılışı ise attır. İyi örneği izleyen atın giderek “râhvâr”, yani rahat yürüyüşlü olması, sanatı doğuştan gelen bir armağan değil, izlemekle kazanılan bir alışkanlık sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle