Ol ġonçeden ki herkese būy-ı rıżā ḳoḳar

Koku redifi sevgilinin gülüşünden sabah rüzgârına, meyhaneden riyanın açığa çıkışına ve dünyanın faniliğine ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ol ġonçeden ki herkese būy-ı rıżā ḳoḳar

   Ehl-i viṣāle ḫandesi hep merḥabā ḳoḳar

   1O goncanın kokusundan herkese hoşnutluk yayılır.

   2Kavuşanlara gülüşü hep ‘merhaba’ kokar.

   Goncanın kokusu çevresine hoşnutluk yayar; sevgilinin kavuşanlara gülüşü de ‘merhaba’ kokusu taşır. Koku, bedensel duyudan kabul ve yakınlık bildiren toplumsal işarete genişler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ruḫsārı üzre itse güzer renk alur hevā

   Uġrarsa perçem üstüne bād-ı ṣabā ḳoḳar

   1Hava yanağının üzerinden geçse ondan renk alır.

   2Sabah rüzgârı perçemine uğrarsa güzel koku yayar.

   Hava sevgilinin yanağından geçerken renk, sabah rüzgârı perçemine uğrarken koku alır. Yüz ve saç tabiatı etkileyen iki ayrı kaynak olur; renk ile koku aynı hareket yönünde karıştırılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aġyār uzatmasun elini zülf-i dilbere

   Ġavġa misāl-i nāfe-i Çīn ü Ḫıṭā ḳoḳar

   1Rakipler sevgilinin zülfüne el uzatmasın.

   2Kavga, Çin ve Hıtâ misk kesesi gibi kokar.

   Rakiplerin zülfe el uzatması yasaklanır; doğacak kavga Çin ve Hıtâ misk kesesi gibi kokar. Güzel koku huzur değil gerilim haberi olur ve saç üzerindeki rekabeti duyulur kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İtsem bu vaḳt tevbede meyḫāneye güzer

   Cān u dile kebāb ü şarāb āşinā ḳoḳar

   1Tövbeliyken bu vakit meyhaneden geçsem,

   2can ile gönle kebap ve şarap tanıdık kokar.

   Konuşan tövbeliyken meyhanenin yanından geçse bile kebap ile şarabın kokusu cana ve gönle tanıdık gelir. Bedensel hafıza, verilmiş kararın karşısına geçmiş alışkanlığı çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Olmaz meşām-ı ḥüsn-i ḳabūle resīde hic

   Şol bir ‘amel ki ẕerrece būy-ı riyā ḳoḳar

   1Kabul güzelliğinin duyusuna asla erişemez

   2içinde zerre kadar riya kokusu bulunan iş.

   İçinde en küçük riya kokusu bulunan iş kabul güzelliğinin duyusuna erişemez. Koku artık nesnenin hoşluğunu değil, davranışta gizlenemeyen ahlaki kusuru açığa çıkaran ölçüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Olmaz nühufte ẓāhir olur meşreb-i zemīm

   Mey-nūş setr iderse mey-i dil-güşā ḳoḳar

   1Kötü yaradılış gizlenmez, açığa çıkar.

   2Şarap içen saklasa da gönül açan şarap kokar.

   Kötü yaradılışın saklanamayacağı, şarap içenin üzerini örtse bile şarabın kokacağı örneğiyle anlatılır. Dış görünüş gizlenebilir; fakat alışkanlık ve karakter kendi belirtisini dışarı verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Fāżıl cihāna ‘ibret ile eyledim naẓar

   Her ẕerresi dimāġıma bilmem fenā ḳoḳar

   1Fâzıl, dünyaya ibret gözüyle baktım.

   2Her zerresi zihnime nedense yok oluş kokar.

   Mahlasta dünyaya ibret gözüyle bakan Fâzıl her zerrede yok oluş kokusu sezer. Gazel hoş kokulu açılıştan faniliğin kokusuna ilerler; aynı duyu zevkten sona geçişi taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle