Olalı Bendesi Ol Bî Vefânın

Âşık kendi gönlünü sorguya çeker; vefasız sevgililere tekrar tekrar bağlanmanın sonucunu hatırlatır ve sonunda dünya malı için üzülmemeyi öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Olalı bendesi ol bî vefânın

   Hiç bir gün şâd olup güldün mü gönül

   1O vefasızın kulu olduğundan beri

   2Bir gün olsun sevinip güldün mü, gönül?

   Vefasızın bendesi olduktan sonra hiç gülüp gülmediği sorulan gönül, kendi seçiminin hesabını vermeye çağrılır. İlk soru gönlü kendi kararının sonucuyla yüzleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Harâmi gamzesi kaşı kemanın

   Kasdeder canına bildin mi gönül

   1Haydut bakışlı, keman kaşlı güzelin

   2Canına kastettiğini anladın mı, gönül?

   Haydut bakış ve yay kaş, gönlün bildiği hâlde canını tehlikeye atan çekiciliği iki silahla somutlaştırır. Bakış ile kaş gönlün canına yönelen iki tehdittir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sonun fikretmeden gönlünü verdin

   Yüzünü görmeden hayalin bildin

   1Sonunu düşünmeden gönlünü verdin;

   2Yüzünü görmeden hayalini bildin.

   Gönül, sonunu düşünmeden bağlanır ve sevgilinin yüzünü görmeden yalnız hayalini bilir; dize inanç ya da öz-tasarım eklemez; kaynakta bulunmayan bir gerekçe kurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir değil, beş değil onunu sevdin

   Hiç birinden vefâ buldun mu gönül

   1Bir değil, beş değil, on tanesini sevdin;

   2Hiç birinden vefâ buldun mu gönül.

   Birden ona çoğalan sevgililer, gönlün tek bir yanılgı değil sürekli tekrarlanan seçim yüzünden vefa bulamadığını gösterir. Sayı artışı aynı vefasız seçimin tekrarlandığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ararsın da bî vefâyı bulursun

   Vefâsızdan vefâ gelmez bilirsin

   1Ararsın ve yine vefasızı bulursun;

   2Vefasızdan bağlılık gelmez, bilirsin.

   Arayıp yine vefasıza ulaşmak, bilinen sonuca rağmen aynı arzu düzeninin bırakılmadığını ortaya koyar. Bilinen sonuca rağmen arayışın sürmesi pişmanlığı büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Demedim mi sana nâdim olursun

   Şimdi sözlerime geldin mi gönül

   1Sana “Pişman olursun” demedim mi?

   2Şimdi benim dediğime geldin mi, gönül?

   Önceden söylenen pişmanlığın gerçekleşmesi, konuşanın gönül üzerindeki haklı fakat etkisiz denetimini vurgular. Gönül ancak yaşanan sonuçtan sonra öğüde yaklaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der ki Âşık görmedim sıdkı bütün

   Âkıl isen gönül bir hoşça düşün

   1Âşık der ki: Tam anlamıyla doğru birini görmedim;

   2Akıllıysan, gönül, iyice düşün.

   Mahlas beytindeki doğruluk arayışı, gönle bu kez tutkuyla değil akılla düşünme ödevi verir. Mahlas beyti tutkudan akla dönme çağrısı yapar. “Sıdkı bütün” kimseyi bulamamak, önceki vefasızlık deneyimlerini genel bir hükme dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Elem çekme şu dünyâda mal içün

   Hiç bir gün aç susuz kaldın mı gönül

   1Bu dünyada mal için üzülme;

   2Hiç bir gün aç susuz kaldın mı gönül.

   Aç ve susuz kalmamış olmak, dünya malı kaygısını temel ihtiyaç ölçüsünde küçülten sade bir teselli sunar. Son ölçü malı değil açlık ve susuzluğu temel alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle