Ölmüş Tenüme ‘Aşkı Anun Rûh Değül mi

Her beyti bir soruyla kapanan gazel, sevgilinin aşkını ölü bedene ruh, bakışını gönülde yara ve aşk ateşini seven ile sevilen arasındaki ayrımı eriten güç olarak düşünür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ölmüş tenüme ‘aşkı anun rûh değül mi

   Gamzesi ile dil dahi mecrûh değül mi

   1Onun aşkı ölmüş bedenimin ruhu değil mi;

   2gönül de yan bakışıyla yaralanmış değil mi?

   Açılış beyti iki karşıt etkiyi aynı sevgilide toplar: aşk, ölmüş bedene ruh olurken yan bakış gönlü yaralar. “Değül mi” soruları bilgi istemez; konuşanın aşkı hayat veren, bakışı yaralayan güç sayan hükmünü muhataba onaylatır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   ‘Aşkıyla kavuşdı gönülüm yolına anun

   ‘Aşkıyla kahilan kapu meftûh değül mi

   1Gönlüm onun yoluna aşkıyla kavuştu;

   2aşkla çalınan kapı açık değil mi?

   Gönül sevgilinin yoluna yine onun aşkıyla kavuşur. İkinci dizedeki “kahılan kapu” okuması kaynakta güçtür; aktarım, kapının aşkla çalınması ve açık bulunması ilişkisini korur, kapının kime ait olduğuna dair yeni bir olay kurmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kirpüği ne kılduğını sen sanma mu’ammâ

   Gönülde anun yâresi meşrûh değül mi

   1Kirpiğinin ne yaptığını bilmece sanma;

   2onun gönüldeki yarası açıkça ortada değil mi?

   Kirpiğin yaptığı şey bilmece gibi saklı değildir; gönüldeki yara onu açıkça gösterir. “Mu‘ammâ / meşrûh” karşıtlığı, kapalı sanılan etkinin yarada açıklanmasını sağlar ve bakışın yaralayıcı niteliğini bu kez kirpiğe taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bin yılda eğer Nûh yaşadıyısa bin yaş

   Ol yaş bana bir lâhzada memnûh değül mi

   1Nûh bin yılda bin yıl yaşamışsa,

   2o ömür bana bir anda bağışlanmış değil mi?

   Nûh'un bin yıla yayılan ömrü, konuşana bir anda bağışlanan ömürle karşılaştırılır. Beyit kronolojik bir iddia kurmaz; aşk anını olağan zaman ölçüsünden daha yoğun ve değerli sayan mübalağayla ilerler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ma’şûk ile ‘âşık bir olur ‘aşk oduyıla

   Mâdih dahı pes hem yine memdûh değül mi

   1Sevilen ile seven aşk ateşiyle bir olur;

   2öyleyse öven de yine övülen değil mi?

   Makta aşk ateşinde âşık ile mâşuku bir sayar; ardından aynı birleşmeyi “mâdih / memdûh”, yani öven ile övülen çiftine uygular. Böylece gazelin soru redifi, aşkın taraflar arasındaki sınırı kaldırdığı son hükümle kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle