Pâyine yüz sürdüğü içün güneş buldu revâç

Şair sevgilinin ayağı, yüzü, beni, ayva tüyü, saçı, gözü, kirpiği ve kaşı çevresinde kozmik ve coğrafi bir övgü kurar; sonunda Ömer’in gönlünü billur beden karşısındaki kırılgan cama benzetir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Pâyine yüz sürdüğü içün güneş buldu revâç

   Ne saâdettir anı eflâk edindi serde tâç

   1Güneş, ayağına yüz sürdüğü için değer kazandı;

   2göklerin onu başına taç edinmesi ne büyük mutluluktur.

   Güneşin parlaklığı bile kendiliğinden gelen bir üstünlük sayılmaz; değerini sevgilinin ayağına yüz sürmekten alır. Göklerin onu taç edinmesi, sevgiliye bağlı bu ışığı yüceltirken kozmik düzeni güzelliğin çevresinde yeniden kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Can nice kılsun tahammül pertev-i ruhsârına

   Şem’ile pervâne gör eyler mi bir dem imtizâç

   1Can, yanağının ışığına nasıl dayansın?

   2Bak, mumla pervane bir an uyum sağlayabilir mi?

   Yanağın ışığı canın taşıyamayacağı ölçüde güçlüdür. Mum ile pervanenin bir arada kalamaması örnek gösterilir: Pervane ışığa yönelir fakat onda yanar; âşık da sevgilinin yüzüne çekilirken aynı yakınlığın zararını göze alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tâbi’ olmuş hâl ü hatt ü zülfüne Çin ü Huten

   Kûhl içün nerkislerin ister Safâhan’dan harâç

   1Çin ile Huten benine, ayva tüyüne ve saçına bağlanmış;

   2nergis gözlerin sürme için Safâhan’dan haraç ister.

   Çin ve Huten, ben, ayva tüyü ve saç gibi güzellik unsurlarının ardına takılan ülkeler olarak kişileştirilir. Nergise benzeyen gözlerin Safâhan’dan sürme vergisi istemesi, yüz güzelliğini geniş bir coğrafyaya hükmeden saray düzenine taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yine müjgân askerin çekmiş celâli kaşların

   Tâ Karaman ellerinden kasdı almak gibi bâç

   1Heybetli kaşların yine kirpik askerini yürütmüş;

   2sanki Karaman illerinden vergi almaya niyetlidir.

   Kaşlar orduyu yöneten heybetli kumandan, kirpikler de saldırıya hazır askerlerdir. Karaman’dan bâç alma niyeti gerçek bir tarih anlatısı diye kesinleştirilmez; sevgilinin bakışını uzak bölgelere uzanan egemenlik ve fetih diliyle büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hâtır-ı Âşık Ömer duymaz hitâb engîzini

   Ey teni billur sadâ-yi berka katlanmaz zücâç

   1Âşık Ömer’in gönlü basılı ‘hitâb engîzini’ yapısını duymaz; bu kapalı söz öbeği tanıksız açılmadı.

   2Ey billur tenli, cam şimşeğin sesine dayanamaz.

   İlk dizedeki ‘hitâb engîzini’ terkibinin nesne ve yüklem bağı basılı tanıkta kapalı kaldığı için modern satır bu yüzeyi açıklama iddiasına girmez. İkinci dizede billur ten ile kırılgan cam aynı parlaklık alanına çekilir; şimşek sesi karşısındaki zücâç, Ömer’in gönlündeki dayanma sınırını görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle