Berâ-yı Dervîş Sâcid Gülşenî

Derviş Sâcid'in sevgiliye kavuşamaması, sefer ile tahammül arasında seçime zorlanması ve sonunda ecel yolculuğuna çıkışı anlatılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sācid āħar Ketħüdāyį-zādeye

   ǾĀşıķ-ı dįdār olup itdi emel

   1Sâcid, öteki Kethüdâyî-zâdeye,

   2yüzüne âşık olup gönül bağladı.

   Açılış iki adı karşı karşıya koyar ve aradaki bağı ‘âşık-ı dîdâr’ diye adlandırır: Sâcid'in istediği ilkin kavuşma değil, yüzü görmektir. ‘Emel itmek’ bu bakışı geçici bir istekten çıkarıp ardından gidilecek bir hedefe çevirir; başlıkta dervişlikle anılan kişi böylece bir aşk anlatısıyla tanıtılmış olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Doymadı ruħsārına ol dilberüñ

   Çok çalışdı bulmadı vaśla maĥal

   1O güzelin yanağına doyamadı;

   2çok uğraştı, kavuşmaya yer bulamadı.

   Bu beyit aynı bakışın doyumsuzluğunu ölçer: yanağa doymamak, görmenin arzuyu bitirmek yerine büyütmesidir. Ardından gelen ‘mahal bulmadı’ ifadesi engeli sevgilinin isteksizliğine değil yere bağlar; eksik olan kavuşmanın kendisi değil, gerçekleşeceği yerdir. ‘Çok çalışdı’ sözü de bunu emek harcanmış bir başarısızlık yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ya seferdür ya taĥammül diyerek

   ǾĀķibet itdi sefer geldi ecel

   1“Ya yolculuk ya dayanmak” diyerek,

   2sonunda yola çıktı; ecel geldi.

   Karar iki seçeneğe indirilir: yola çıkmak ya da katlanmak. Seçilen ‘sefer’ ilkin yalnız yer değiştirmek gibi görünür, fakat dizenin sonunda gelen ecel onu son yolculuğa çevirir; aynı kelime bir satır içinde çareden ölüme kayar. Manzumenin ölüm haberi bu kayma sayesinde ayrıca duyurulmaya gerek kalmadan verilmiş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Geldi yārı ĥālini gördi didi

   Sācide yā Rab Behişt ola maĥal

   1Sevgilisi gelip hâlini gördü ve dedi:

   2Ey Tanrı, Sâcid'e cennet yer olsun.

   Kapanışta erişilemeyen sevgili nihayet gelir, ama kavuşma sahnesine değil ölüm başucuna. Konuşan da odur; dua onun ağzından söylenir ve ‘mahal’ sözcüğü geri döner: önceki beyitte bulunamayan kavuşma yeri, burada Sâcid için istenen cennet olur. Dünyada karşılanmayan istek öbür tarafa havale edilmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle