Sâkî elünde bülbüleyi bülbül eyleseñ
Sürahinin gıkırtısını bülbül sesine, karanfili biberin adına bağlayan; beş beyit boyunca birbirine benzeyen kelimeleri üst üste getirerek meclisin sesini kuran kısa gazel.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Sâkî elünde bülbüleyi bülbül eyleseñ
İçseñ şarâbı ruhlaruñı gül gül eyleseñ
1Sâki, elindeki ince boyunlu sürahiyi bülbül gibi ses verdirsen
2şarabı içip yanaklarını gül gül kızartsan.
- 2
Gül devri mevsimidür mutribâ bu gün
Bülbül-sıfat çemende biraz eyleseñ
1Ey çalgıcı, bugün gül zamanı, yaşama mevsimi.
2Bülbül gibi çimenlikte biraz ses etsen.
“Gulgul” hem kuş cıvıltısı hem şişeden dökülen şarabın gıkırtısı. Çalgıcıdan istenen şey böylece ikiye bölünüyor: ya şarkı söyleyecek ya kadehi doldurmaya devam edecek.
- 3
Söyletseñ ey surâhî sen erbâb-ı meclisi
ferâgat eyleyicek eyleseñ
1Ey sürahi, meclistekileri sen söyletsen.
2Çalgıcı sustuğunda sen gıkır gıkır sesini duyursan.
Çalgıcı susunca meclisin müziği sürahiye kalıyor. Eşya böylece icracının yerine geçiyor; sohbeti sürdüren şey insan sesi değil, boşalan bir kabın çıkardığı ses oluyor.
- 4
Sevdâ-yı hâl-i yâr ile ey dil ‘aceb degül
Meyl-i karanfül ârzû-yı eyleseñ
1Ey gönül, sevgilinin benini sevdiğine göre şaşılmaz;
2karanfile meyledip kara bibere iştah duyarsın.
Ben siyah ve küçük olduğu için karanfil tanesiyle, sonra biberle eşleşiyor. Sevgiyi baharat iştahına indirmek beyti alçaltmıyor; tersine, arzuyu ağızda tadılabilir bir şeye çeviriyor.
- 5
Destüñde -ı ‘Alî nevk-i hâmedür
Bâkî semend-i tab’uñ olur eyleseñ
1Bâkî, elindeki kalemin ucu Hz. Ali’nin Zülfikâr’ıdır.
2İstersen yaratılışının atı da Düldül olur.
Kalem kılıç, şairin mizacı da binek at; yazmak bir savaş sahnesine taşınıyor. Ses zinciri burada kapanıyor: bülbül, gulgul ve kulkul’dan sonra Düldül aynı hecelerle silahlanmayı getiriyor.
Metnin kaynağı
Sabahattin Küçük neşrindeki Bâkî Dîvânı’nın 255 numaralı gazeli esas alındı; gazel numarası PDF s. 188 sonunda, metin s. 189’dadır. “bülbüle / bülbül”, “gulgul”, “kulkul”, “fülfül” ve “Düldül” yazımları neşirdeki gibi bırakıldı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Gün togdı şâh-ı ‘âlem uyanmaz mı hvâbdanBâkî · Mersiye→
“Bülbüle” bir sürahi adı; şarap dökülürken çıkardığı ses onu gerçekten kuşa çeviriyor. İkinci dizede aynı oyun renge geçiyor, yanak gül olunca bahçe masaya taşınıyor.