Sâkî elünde bülbüleyi bülbül eyleseñ

Sürahinin gıkırtısını bülbül sesine, karanfili biberin adına bağlayan; beş beyit boyunca birbirine benzeyen kelimeleri üst üste getirerek meclisin sesini kuran kısa gazel.

1. 1

   Sâkî elünde bülbüleyi bülbül eyleseñ

   İçseñ şarâbı ruhlaruñı gül gül eyleseñ

   Günümüz Türkçesi +

   1Sâki, elindeki ince boyunlu sürahiyi bülbül gibi ses verdirsen

   2şarabı içip yanaklarını gül gül kızartsan.

   Beyit yorumu +

   “Bülbüle” bir sürahi adı; şarap dökülürken çıkardığı ses onu gerçekten kuşa çeviriyor. İkinci dizede aynı oyun renge geçiyor, yanak gül olunca bahçe masaya taşınıyor.

2. 2

   Gül devri ‘ayş mevsimidür mutribâ bu gün

   Bülbül-sıfat çemende biraz gulgul eyleseñ

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey çalgıcı, bugün gül zamanı, yaşama mevsimi.

   2Bülbül gibi çimenlikte biraz ses etsen.

   Beyit yorumu +

   “Gulgul” hem kuş cıvıltısı hem şişeden dökülen şarabın gıkırtısı. Çalgıcıdan istenen şey böylece ikiye bölünüyor: ya şarkı söyleyecek ya kadehi doldurmaya devam edecek.

3. 3

   Söyletseñ ey surâhî sen erbâb-ı meclisi

   Mutrib ferâgat eyleyicek kulkul eyleseñ

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey sürahi, meclistekileri sen söyletsen.

   2Çalgıcı sustuğunda sen gıkır gıkır sesini duyursan.

   Beyit yorumu +

   Çalgıcı susunca meclisin müziği sürahiye kalıyor. Eşya böylece icracının yerine geçiyor; sohbeti sürdüren şey insan sesi değil, boşalan bir kabın çıkardığı ses oluyor.

4. 4

   Sevdâ-yı hâl-i yâr ile ey dil ‘aceb degül

   Meyl-i karanfül ârzû-yı fülfül eyleseñ

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey gönül, sevgilinin benini sevdiğine göre şaşılmaz;

   2karanfile meyledip kara bibere iştah duyarsın.

   Beyit yorumu +

   Ben siyah ve küçük olduğu için karanfil tanesiyle, sonra biberle eşleşiyor. Sevgiyi baharat iştahına indirmek beyti alçaltmıyor; tersine, arzuyu ağızda tadılabilir bir şeye çeviriyor.

5. 5

   Destüñde Zülfekâr-ı ‘Alî nevk-i hâmedür

   Bâkî semend-i tab’uñ olur Düldül eyleseñ

   Günümüz Türkçesi +

   1Bâkî, elindeki kalemin ucu Hz. Ali’nin Zülfikâr’ıdır.

   2İstersen yaratılışının atı da Düldül olur.

   Beyit yorumu +

   Kalem kılıç, şairin mizacı da binek at; yazmak bir savaş sahnesine taşınıyor. Ses zinciri burada kapanıyor: bülbül, gulgul ve kulkul’dan sonra Düldül aynı hecelerle silahlanmayı getiriyor.