Seyre Çıkmış Ey Gönül Rû-yı Zemîn Meh-pâresi

Yeryüzünün ay parçası sevgili seyre çıktığında yedi gezegeni raksa kaldırır; silahlı genç, ejder saç, ölüm kılıcı gamze ve kanla boyanan hare çevresinde tehlikeli güzellik kurulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Seyre çıkmış ey göñül rû-yı zemîn meh-pâresi

   Âsumânıñ raksa geldi seb'a-i seyyâresi

   1Ey gönül, yeryüzünün ay parçası seyre çıkmış;

   2göğün yedi gezegeni raksa gelmiş.

   Sevgili yeryüzünün ay parçası olarak gezintiye çıkar; gökteki yedi gezegen onun çevresinde dans eder. Yeryüzündeki tek beden, göksel düzeni harekete geçiren merkez konumuna yükseltilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hançer elde tîğ belde şehlevendim el-amân

   Sînemin sad-pâre olsun bârî her bir pâresi

   1Hançer elinde, kılıç belinde; ey yiğidim, aman!

   2Göğsümün her parçası bari yüz parçaya ayrılsın.

   Silahlı genç elinde hançer, belinde kılıç taşır; konuşucu göğsünün her parçasının yüz parçaya ayrılmasını göze alır. Tarihsel güzellik tasviri çekimle fiziksel tehlikeyi açıkça iç içe geçirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zülfi ejder hây kâfir gamzesi tîğ-i ecel

   Cân virir her günde biñ kez âşık-ı bî-çâresi

   1Saçı ejder, hey acımasız güzel; yan bakışı ölüm kılıcıdır;

   2onun çaresiz âşığı her gün bin kez can verir.

   Saç ejdere, gamze ölüm kılıcına dönüşür ve âşık her gün bin kez can verir. “Kâfir” sözü burada güncel inanç yargısı değil, sevgilinin merhametsizliğini büyüten tarihsel divan mazmunudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Meclis-i kâşânesi cânânıñ ey erbâb-ı aşk

   Çeşm-i eşk-âlûde-i hasret gerek fevvâresi

   1Ey aşk ehli, sevgilinin köşk meclisine

   2hasretten yaşa bulanmış gözün fıskiye olması gerekir.

   Sevgilinin köşk meclisinde hasretli göz bir fıskiye gibi sürekli yaş akıtmalıdır. Mimari süs unsuru, âşığın ağlamasıyla kurulunca meclisin ihtişamı kişisel acı üzerine yükselir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şimdicek kanımla ol kâfir boyandı ser-te-ser

   Sanma Fâzıl eskiden âl idi reng-i hâresi

   1O acımasız güzel az önce baştan başa kanımla boyandı;

   2ey Fâzıl, hareli kumaşının rengi eskiden kırmızı sanma.

   Hareli kumaşın kırmızılığı eski boya değil, konuşucunun yeni dökülen kanıdır. Makta renk kaynağını şiddetli bir bedel anlatısına çevirerek sevgilinin görünüşünü âşığın yarasıyla boyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle