Sînemi Deldi Bugün Bir Âfeti Çâr-pâreli
Nedîm'in beş bentlik şarkısı çârpâre çalan, gül renkli giysili genç bir güzeli ben, boyun, yüz, sarık ve koku ayrıntılarıyla betimler; nakarat görünüşü her bentte yeniden sahneye getirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Sînemi deldi bugün bir âfeti
Gül yanaklı gülgülî kerrâkeli mor hâreli
Çifte benli sîm gerdenli güneş ruhsâreli
Gül yanaklı gülgülî kerrâkeli mor hâreli
1Bugün çârpâre çalan bir güzel göğsümü deldi;
2gül yanaklı, gül renkli kerrâkeli, mor hareli.
3Çifte benli, gümüş boyunlu, güneş yüzlü;
4gül yanaklı, gül renkli kerrâkeli, mor hareli.
- 2
Bir sarmış efendim başına
Sürme çekmiş ıtr-ı şâhiler sürünmüş kaşına
Şimdi girmiş dahi tahminimde on beş yaşına
Gül yanaklı gülgülî kerrâkeli mor hâreli
1Efendim, başına civankaşı denen sarığı sarmış;
2kaşına sürme çekmiş, hükümdarlara yaraşır kokular sürünmüş.
3Tahminime göre şimdi on beş yaşına yeni girmiş;
4gül yanaklı, gül renkli kerrâkeli, mor hareli.
İkinci bent civankaşı sarık, sürme ve hükümdarlara özgü koku üzerinden hazırlanmış görünüşü anlatır. On beş yaş tahmini, tarihsel şiir sesinin çok genç bir kişiyi güzellik nesnesi yapan bakışını kaydeder; bu söylem günümüz açısından mesafeyle okunmalıdır. Nakarat kişinin kimliğini değil giyim ve yüz işaretlerini hafızada tutar.
- 3
ziyneti âguşlar pîrâyesi
Dahi bir yıldır yanından ayrılalı dâyesi
Sevdiğim gönlüm sürûru ömrümün sermâyesi
Gül yanaklı gülgülî kerrâkeli mor hâreli
1Cumbaların süsü, kucakların ziynetidir;
2dadısının yanından ayrılalı yalnız bir yıl olmuştur.
3Sevdiğim, gönlümün sevinci ve ömrümün sermayesidir;
4gül yanaklı, gül renkli kerrâkeli, mor hareli.
Cumba ile kucak arasında kurulan süs benzetmesi güzeli hem kamusal bakışa hem yakınlığa yerleştirir. Dadıdan yeni ayrılış çocukluktan çıkışın işaretidir; gönlün sevinci ve ömrün sermayesi sözleri duygusal değeri yükseltir.
- 4
Şivesi nâzı edası handesi pek bi-bedel
Gerdeni püskürme benli gözleri gayet güzel
Sırma kâkül sim gerden zülf tel tel ince bel
Gül yanaklı gülgülî kerrâkeli mor hâreli
1Cilvesi, nazı, edası ve gülüşü paha biçilmez;
2boynunda serpilmiş benler vardır, gözleri çok güzeldir.
3Sırma kâküllü, gümüş boyunlu, tel tel saçlı, ince bellidir;
4gül yanaklı, gül renkli kerrâkeli, mor hareli.
Dördüncü bent hareketten bedensel ayrıntıya yaklaşır: cilve, naz ve gülüşün ardından boyundaki benler, göz, kâkül, saç ve bel sıralanır. Nakaratın dönüşü bu parçaları yeniden renkli kıyafet bütününe bağlar.
- 5
Ol perîrûyun cefâ-yı çeşm-i cellâdın demem
Derd-i aşkiyla Nedim'in âh ü feryâdın demem
Tarz u tavrın söylesem mâni değil adın demem
Gül yanaklı gülgülî kerrâkeli mor hâreli
1O peri yüzlünün cellat gözünün eziyetini söylemem;
2aşkının derdiyle Nedîm'in ahını ve feryadını söylemem.
3Tarzını ve tavrını anlatsam sakınca yoktur; adını söylemem;
4gül yanaklı, gül renkli kerrâkeli, mor hareli.
Son bent anlatma ile gizleme arasında oyun kurar. Cellat gözün eziyeti ve Nedîm'in feryadı söylenmeyecek denirken aslında açık edilir; yalnız ad saklanır. Şarkı, kimliği vermeden tarz ve tavırla tanınabilecek bir portre bırakır.
Metnin kaynağı
173226 numaralı Vikikaynak sürümü beş bent/20 dizelik açık lisanslı tabanı ve Nedîm atfını taşır. Sevim 2010 şarkı 28, basılı s.218–220 / PDF s.235–237 sınırı ve Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün kalıbını doğrular. Pinli yazım korundu; yalnız beş açık bozukluk kritik tanıkla düzeltildi: “Bir civan kaşı sarık”→“Bir civân kâşî sarık”, “gönlüm sürura”→“gönlüm sürûru”, “gaayet”→“gayet”, “cef â-yı”→“cefâ-yı”, “mâni‘ değil adm demem”→“mâni değil adın demem”.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Gel ey esîr-i zülf-i perîşânın olduğumNedîm · Gazel→
İlk bent çârpârenin sesiyle başlayan karşılaşmayı giysi ve beden ayrıntılarına böler. Gül yanak, gül renkli kerrâke, mor hare, çift ben, gümüş boyun ve güneş yüz tek bir hareketli portrede renk ile parlaklığı çoğaltır.