Şu yalan dünyâya geldim geleli

Dört bendin dördü de “dahi ne” redifiyle kapanır ve her seferinde tamamlanmayan bir hâli ölçer: gam gitmez, yaş dinmez, vade yetmez, kulun dediği olmaz. Şiir yakınmayla açılıp tedbir–takdir ayrımıyla teslimiyete bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şu yalan dünyâya geldim geleli

   Şu gönlümün gamı gitmez dahi ne

   Sevgili cânandan ayrı düşeli

   Şu çeşmimin yaşı dinmez dahi ne

   1Şu yalan dünyaya geldim geleli

   2Gönlümün gamı bir türlü gitmiyor

   3Sevgili canandan ayrı düşeli

   4Gözümün yaşı bir türlü dinmiyor

   Üç dize üst üste “şu” ile açılıyor: dünya, gönül ve göz sırayla parmakla gösteriliyor, üçü de elin altında ama hiçbiri değişmiyor. “Dahi ne” redifi soru gibi durup soru değildir; bitmeyen bir hâli her bent sonunda yeniden ölçen bir kalıptır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Neylersin sen anın çırağın yakub

   Olurun olmazın kahrını çeküb

   Dört yanımız aldı engeli rakib

   Va’desi yetesi olmaz dahi ne

   1Onun çırasını yakıp da ne yapacaksın

   2Olurun olmazın kahrını çekerek

   3Dört yanımızı engelle rakip sardı

   4Vadesi dolacağı da yok bir türlü

   Çırağ yakmak Bektaşî erkânında ışık uyandırma âyinidir; burada “neylersin” ile önü kesiliyor, yani âyin bile fayda etmiyor. Üçüncü dize engel ile rakibi yan yana koyup âşığın dört yanını kapatır, dördüncüsü ecelin gecikmesinden yakınır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gel dediğim yerde gelir isterin

   Dur dediğim yerde durur isterin

   Bir hâlimden bilir dilber isterin

   Gönül sâhibisin bulmaz dahi ne

   1Gel dediğim yerde gelmesini isterim

   2Dur dediğim yerde durmasını isterim

   3Hâlimden anlayan bir dilber isterim

   4Gönül sahibi olanı bir türlü bulmuyor

   Üç dize aynı kalıbı yineliyor: “... isterin”. İstenen şey her seferinde büyüyor — önce itaat (gel, dur), sonra anlayış (hâlimden bilir). Dördüncü dize kalıbı kırıp hükmü verir: gönül sahibi, isteyenin bulabildiği bir şey değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Pir Sultan Abdal der girdik bir yola

   Dost odur ki dostun yolunda ola

   Tedbîrin üstüne takdir havâle

   Kulun kendi dediği olmaz dahi ne

   1Pir Sultan Abdal der: bir yola girdik

   2Dost odur ki dostun yolunda dursun

   3Tedbirin üstüne takdir havale olur

   4Kulun kendi dediği bir türlü olmaz

   Mahlas bendi şiiri tasavvufî bir hükümle bağlıyor: tedbir kulun, takdir Hakk'ın. “Havâle” kelimesi hukukta bir borcun başkasına devrini anlatır; burada insanın kendi tasarısını üstteki hükme aktarması demektir. Redif böylece sitemden teslimiyete döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle