Teveccüh İdelim Hakka Gönül Dâ’im Senüñ ile

Fahrî, gönlünü suç denizinden birlikte çıkacağı, tövbe ve rahmet yolunda bir arkadaş olarak çağırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Teveccüh idelim Hakka gönül dâ’im senüñ ile

   Dökelim zâr-ile yaşı gönül dâ’im senüñ ile

   1Ey gönül, seninle birlikte sürekli Hakk'a yönelelim;

   2ey gönül, seninle birlikte sürekli inleyerek gözyaşı dökelim.

   Bütün fiiller ilk çoğul kişide kurulur: idelim, dökelim. Gönül böylece şiirin konusu değil yol arkadaşı olur. İki dize aynı yönelişin iki yüzünü verir; biri Hakk'a doğru bakışı, öteki o bakışın bedeninde bıraktığı yaşı anlatır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gice gündüz idüp isyân garîk-i bahr-i cürm olduk

   Derûnî idelim tevbe gönül dâ’im senüñ ile

   1Gece gündüz isyan edip suç denizine battık;

   2ey gönül, seninle birlikte içten tövbe edelim.

   Suç burada bir deniz olarak resmedilir ve kul o denize batmış hâldedir; garîk sözcüğü kurtulma ihtimalini daraltır. Buna karşı önerilen tövbe de yüzeysel değil derûnî diye nitelenir, yani dilden değil batılan yerin dibinden çıkması istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hudânuñ emrine her dem itâ‘at idelim ey yâr

   Olaydık lutfuña kâbil gönül dâ’im senüñ ile

   1Ey dost, Allah'ın buyruğuna her an uyalım;

   2Keşke lütfuna yaraşır olsaydık, ey gönül, sürekli seninle;

   Beyit muhatabını “ey yâr” diye çağırarak gönlü dosttan da öteye taşır. Asıl ağırlığı ise ikinci dizedeki dilek kipi taşır: “olaydık lutfuña kâbil” lütfa yaraşır olmayı gerçekleşmiş bir hâl değil, kaçırılmış bir ihtimal olarak söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Esîr-i nefs olup her ân yeter itdüñ Hakka isyân

   Bulalım tevbe-i gufrân gönül dâ’im senüñ ile

   1Nefse tutsak olup her an Hakk'a isyan etmen artık yeter;

   2ey gönül, seninle birlikte bağışlanma tövbesini bulalım.

   Burada ton sertleşir ve gönle doğrudan sitem edilir: “yeter itdüñ Hakka isyân”. Nefse esir düşmek de bir kereye değil her ana yayılır. Buna rağmen beyit ceza değil ortak çıkış önerir; bulunacak olan af değil, affa götüren tövbedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu kemter Fahrî’ye yâr ol bize Rahmân ide rahmet

   Ki tâ kim bula yüz Cennet gönül dâ’im senüñ ile

   1Bu değersiz Fahrî'ye dost ol ki Rahmân bize merhamet etsin;

   2ey gönül, seninle birlikte cennet yüzü görelim.

   Kapanış zinciri kurar: gönül Fahrî'ye yâr olacak, Rahmân rahmet edecek, karşılığında cennet görülecektir. “Yüz Cennet” sözü sayıyı abartarak isteği büyütür; kemter sıfatı ise isteyenin küçüklüğünü aynı beyitte tutarak dengeyi bozmadan bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle