Yār bezm itmek diler şāhāne bayram irtesi

Selîmî mahlasıyla kayıtlı gazel, bayram ertesi kurulacak meclisi şarap, sevgilinin dudağı ve bedensel yakınlık etrafında anlatır; ertelenmiş arzuyu sekiz beyitte aynı zaman sözünde toplar. Köksal şiiri B kümesinde Yavuz Sultan Selim'e kuvvetle muhtemel bağlar; atıf kesin değildir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yār bezm itmek diler şāhāne bayram irtesi

   Güm güm itsün şād olup ḫum-ḫāne bayram irtesi

   1Sevgili bayram ertesi hükümdarlara yaraşır bir meclis kurmak ister;

   2Bayram ertesi meyhane sevinip güm güm ses versin.

   Matla bayramın kendisini değil ertesi günü seçer; yasakların gevşediği ikinci bir kutlama zamanı açar. Hükümdarlara yaraşır bezm ile fıçıların güm güm sesi yan yana gelir, saray görkemi meyhane coşkusuna karışır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rūḥa rāḥatlar baġışlar rāḥ olup āb-ı ḥayāt

   Hicr-i laʿlüñ ṣāʾimi ʿaṭşāna bayram irtesi

   1Hayat suyu rahatlatıp ruha ferahlıklar bağışlar;

   2Dudağının ayrılığında oruç tutan susuza bayram ertesi.

   İkinci beyit rahat, ruh ve râh sözcüklerinin ses yakınlığını kullanır. Sevgilinin dudağından ayrı kalan kişi oruçlu ve susuzdur; hayat suyu imgesi bayram ertesi beklenen içeceği hem dünyevî hem diriltici gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cān-ber-cān sīne-ber-sīne vü leb-ber-leb diler

   Ḳāniʿ olmaz bu göñül cānāna bayram irtesi

   1Can cana, göğüs göğüse ve dudak dudağa olmak ister;

   2Bu gönül bayram ertesi sevgiliye doymaz.

   Üçüncü beyit yakınlığı üç birleşik sözle derece derece artırır: can, göğüs ve dudak. Gönlün canana kanaat etmemesi başka sevgililer istemek değil, aynı sevgiliye karşı doyumsuz yakınlık arzusudur; kavuşma gerçekleşse de istek bitmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ḥūr [u] ġılmān ister iseñ zāhidā ferdāda sen

   Naḳd olur bunlar ḳamu rindāna bayram irtesi

   1Ey zahit, huri ve gılman istiyorsan sen yarında bekle;

   2Bayram ertesi bunların hepsi rind için peşindir.

   Dördüncü beyit zahidin ahirette beklediği huri ve gılmanı, rindin bayram günü peşin bulduğu zevkle karşılaştırır. Ferda ile nakit karşıtlığı iki hayat anlayışını ayırır; şiir ertelemeyi değil şimdiki meclisi seçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çün mey-i nāba yasaġ olmaz görinse māh-ı ʿīd

   Dil diler laʿlüñ meyinden ḳana bayram irtesi

   1Bayram ayı görününce saf şaraba yasak olmaz;

   2Gönül bayram ertesi dudağının şarabına kanmak ister.

   Beşinci beyit hilalin görünmesiyle bayramın başladığını ve şarap yasağının kalktığını birlikte söyler. Saf şarap ile sevgilinin lal dudağı aynı içkiye dönüşür; kanmak fiili susuzluğu, kana kadar içmek çağrışımıyla yoğunlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sāḳiyā leb-ber-leb eyle cāmı laʿlüñ yādına

   Ṣun berü nūş idelüm merdāne bayram irtesi

   1Ey saki, kadehi dudağının anısına ağzına kadar doldur;

   2Yaklaştır da bayram ertesi yiğitçe içelim.

   Altıncı beyit sakiye doğrudan emir verir ve kadehi sevgilinin dudağının hatırasına bağlar. Leb-ber-leb sözü hem ağzına kadar dolu kadehi hem dudak dudağa yakınlığı çağrıştırır; içme eylemi cesaret gösterisi hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ḳaşları ʿīdında ṣaġlı ṣollu ḫancer ṭaḳınup

   Çeşmi ḳan itmek diler mestāne bayram irtesi

   1Kaşları bayramında sağına soluna hançer takınıp

   2Gözü bayram ertesi sarhoşça kan dökmek ister.

   Yedinci beyit sevgilinin iki kaşını iki yana takılmış hançer gibi görür. Bayram sevinciyle kan dökme arzusu bilerek çarpıştırılır; mest gözün şiddeti gerçek bir saldırıdan çok öldürücü bakış mazmununu keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Mey ṣoñında mīve-i laʿlüñ ṣun ey sāḳī bize

   Bu Selīmī ṭālib ol iḥsāna bayram irtesi

   1Ey saki, şarabın sonunda bize dudağının meyvesini sun;

   2Bu Selîmî bayram ertesi o iyiliğe isteklidir.

   Makta meclisin sonuna şarabı değil dudağın meyvesini yerleştirir. Selîmî mahlaslı konuşan bunu ihsan diye ister; sekiz kez yinelenen bayram ertesi sözü, baştan beri ertelenen ödülün kesin vaktini belirler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle