Yâra ne ey müddeî çok çok gün ahumdan benüm

Her beyit “benüm” ile bitiyor. Şair âhının gücünü sayarken bir yandan da onun hiçbir işe yaramadığını itiraf ediyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâra ne ey müddeî çok çok gün ahumdan benüm

   Yüz çevürnıez âyine rûy-i siyâhumdan benüm

   1Ey iddiacı, benim âhımdan yâre ne zarar gelir?

   2Ayna benim kara yüzümden yüz çevirmez.

   Gazel bir rakibe seslenerek açılıyor. İlk dize âhın etkisizliğini kabul ediyor, ikincisi ise aynanın yüz çevirmediğini söylüyor — yani en azından bir şey onu reddetmiyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey kamer bin yıldürür kim ölenün dirler günah

   Gel berû öldür beni kaçma günahlımdan benüm

   1Ey ay, bin yıldır ölenin günahkâr olduğunu söylerler;

   2gel beri, öldür beni, günahımdan kaçma.

   Ölümün suç sayıldığı bir mantık kuruluyor ve şair suçu üstlenmeyi teklif ediyor. “Günahlımdan kaçma” ifadesi öldürmeye davet — sevgiliyi sorumluluktan muaf tutma çabası.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Görinen yılduz değül yir yir delinmişdür felek

   Gün yüzünün hasretiyle tîr-i ahumdan benüm

   1Görünen yıldız değil; felek yer yer delinmiştir,

   2gün gibi yüzünün hasretiyle attığım âh oklarından.

   Gazelin en güçlü imgesi: yıldızlar aslında göğün delikleri, âhın açtığı yaralar. Kozmik manzara âşığın acısının kaydına dönüşüyor. Hasret oku aşağıdan yukarı giderken yıldızlı göğü âşığın bedenindeki yara görüntüsüyle eşleştiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Pâdişâhımı leşker-i mihnet şebîhûn itdüğin

   İşidesen bir gün âh-ı subh-gâhumdan benüm

   1Padişahım, sıkıntı ordusunun gece baskını yaptığını

   2bir gün benim seher âhımdan duyarsın.

   Dert bir ordu, gece ise saldırı zamanı. Sabah âhı bu baskının raporu oluyor — acı geceleyin birikiyor, seherde haber veriliyor. “Şebîhûn” sözü mihneti ansızın gelen, savunmasız bırakan bir gece baskınına çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Âşıkun bağrında zehr-âlûd hançer olduğuı

   Kabrüm üstine gelen bilür giyâhumdan benüm

   1Âşığın bağrında zehirli bir hançer olduğunu

   2kabrime gelen, oradaki otumdan anlar.

   Mezardaki bitki bir tanık olarak kuruluyor: toprakta ne varsa üstünde o biter. Zehirli hançer ölümden sonra da işini sürdürüyor. Âşığın içindeki yara böylece görülmeyen bir acı olmaktan çıkıp mezarın üstünde okunabilen bir işarete dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Za'ferânın yüzümün göynüklü âhumdur satan

   Lîkin ol gül-çihre almaz âh u vâhumdan benüm

   1Yüzümün safran sarısını satan, yanık âhımdır;

   2ama o gül yüzlü, âhımdan vâhımdan bir şey almaz.

   Ticaret mecazı: âh satıcı, sararmış yüz mal. Ama alıcı yok — sevgili satın almıyor. Acının değeri olduğu iddiası bu beyitte çürütülüyor. Safran rengi yüz, içteki yanmanın dışarıya çıkardığı fakat sevgilinin yine de kabul etmediği bir ürün gibi gösteriliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Gözi öğrenmlşdürür âşıkları öldürmeğe

   Ey Necâtî zulm gelmez pâdişâhumdan benüm

   1Gözü âşıkları öldürmeye alışmıştır;

   2ey Necâtî, benim padişahımdan zulüm gelmez.

   Mahlas beytinde bir çelişki bilerek bırakılıyor: göz öldürmeye alışkın ama padişah zalim değil. Öldürmenin zulüm sayılmaması, âşığın kendi ölümünü meşrulaştırma biçimi — gazelin bütün savunma mantığı bu son beyitte tamamlanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle