Yâra ne ey müddeî çok çok gün ahumdan benüm
Her beyit “benüm” ile bitiyor. Şair âhının gücünü sayarken bir yandan da onun hiçbir işe yaramadığını itiraf ediyor.
- 1
Yâra ne ey müddeî çok çok gün ahumdan benüm
Yüz çevürnıez âyine rûy-i siyâhumdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Ey iddiacı, benim âhımdan yâre ne zarar gelir?
2Ayna benim kara yüzümden yüz çevirmez.
- 2
Ey kamer bin yıldürür kim ölenün dirler günah
Gel berû öldür beni kaçma günahlımdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Ey ay, bin yıldır ölenin günahkâr olduğunu söylerler;
2gel beri, öldür beni, günahımdan kaçma.
Beyit yorumu +
Ölümün suç sayıldığı bir mantık kuruluyor ve şair suçu üstlenmeyi teklif ediyor. “Günahlımdan kaçma” ifadesi öldürmeye davet — sevgiliyi sorumluluktan muaf tutma çabası.
- 3
Görinen yılduz değül yir yir delinmişdür felek
Gün yüzünün hasretiyle tîr-i ahumdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Görünen yıldız değil; felek yer yer delinmiştir,
2gün gibi yüzünün hasretiyle attığım âh oklarından.
Beyit yorumu +
Gazelin en güçlü imgesi: yıldızlar aslında göğün delikleri, âhın açtığı yaralar. Kozmik manzara âşığın acısının kaydına dönüşüyor.
- 4
Pâdişâhımı leşker-i mihnet şebîhûn itdüğin
İşidesen bir gün âh-ı subh-gâhumdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Padişahım, sıkıntı ordusunun gece baskını yaptığını
2bir gün benim seher âhımdan duyarsın.
Beyit yorumu +
Dert bir ordu, gece ise saldırı zamanı. Sabah âhı bu baskının raporu oluyor — acı geceleyin birikiyor, seherde haber veriliyor.
- 5
Âşıkun bağrında zehr-âlûd hançer olduğuı
Kabrüm üstine gelen bilür giyâhumdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Âşığın bağrında zehirli bir hançer olduğunu
2kabrime gelen, oradaki otumdan anlar.
Beyit yorumu +
Mezardaki bitki bir tanık olarak kuruluyor: toprakta ne varsa üstünde o biter. Zehirli hançer ölümden sonra da işini sürdürüyor.
- 6
Za'ferânın yüzümün göynüklü âhumdur satan
Lîkin ol gül-çihre almaz âh u vâhumdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Yüzümün safran sarısını satan, yanık âhımdır;
2ama o gül yüzlü, âhımdan vâhımdan bir şey almaz.
Beyit yorumu +
Ticaret mecazı: âh satıcı, sararmış yüz mal. Ama alıcı yok — sevgili satın almıyor. Acının değeri olduğu iddiası bu beyitte çürütülüyor.
- 7
Gözi öğrenmlşdürür âşıkları öldürmeğe
Ey Necâtî zulm gelmez pâdişâhumdan benüm
Günümüz Türkçesi +
1Gözü âşıkları öldürmeye alışmıştır;
2ey Necâtî, benim padişahımdan zulüm gelmez.
Beyit yorumu +
Mahlas beytinde bir çelişki bilerek bırakılıyor: göz öldürmeye alışkın ama padişah zalim değil. Öldürmenin zulüm sayılmaması, âşığın kendi ölümünü meşrulaştırma biçimi — gazelin bütün savunma mantığı bu son beyitte tamamlanıyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 141039 numaralı sürüm esas alındı; şairin 15. yüzyıl imlâsı korundu.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Beyit yorumu +
Gazel bir rakibe seslenerek açılıyor. İlk dize âhın etkisizliğini kabul ediyor, ikincisi ise aynanın yüz çevirmediğini söylüyor — yani en azından bir şey onu reddetmiyor.