Yârdan cevr ü cefâ lutf u kerem gibi gelür

Sevgiliden gelen eziyeti lütuf sayan âşığın ayrılık karşısındaki güçsüzlüğünü, aşkı maiyeti keder ve bela olan bir hükümdar gibi kuran beş beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yârdan cevr ü cefâ lutf u kerem gibi gelür

   Gayrdan mihr ü vefâ derd ü elem gibi gelür

   1Sevgiliden gelen eziyet ve sıkıntı lütuf gibi gelir.

   2Başkasının sevgisi ve bağlılığı ise acı gibi gelir.

   Beyit aşkın değer ölçüsünü eylemden kişiye çeviriyor: Aynı davranışın anlamını onu kimin yaptığı belirliyor. Sevgilinin eziyeti yakınlık işareti, yabancının iyiliği ise sevgiliden uzaklaştırdığı için yük hâline geliyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Fürkat-i yâr katı zâr u zebûn itdi beni

   Döymeyem mihnet-i hicrâna ölem gibi gelür

   1Sevgiliden ayrılık beni çok ağlayan ve güçsüz birine çevirdi.

   2Ayrılığın sıkıntısına dayanamıyorum; ölecekmişim gibi geliyor.

   İlk beyitteki gururlu kabulleniş burada bedenin sınırına çarpıyor. ‘Zâr u zebûn’ ses ve güç kaybını birlikte anlatırken ikinci dize, klasik aşkın kalıplaşmış ölüm sözünü doğrudan bir yaşantı cümlesine dönüştürüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Uydurup leşker-i ‘uşşâkını ol şâh-ı cihân

   Nâz ile salını salını ‘alem gibi gelür

   1O güzellik hükümdarı âşıklar ordusunu ardına takmış.

   2Nazla salınarak bir sancak gibi ilerliyor.

   Sevgili ordunun başındaki hükümdar, âşıklar da kendiliğinden ona katılan askerlerdir. Fakat hareketin merkezinde savaş değil ‘salına salına’ yürüyen bir beden vardır; sancak benzetmesi iktidarı zarafetle görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dil-i pür-hûn elem-i ‘aşkun ile cûş ideli

   Çeşme-i çeşmün akan suları dem gibi gelür

   1Kanla dolu gönül aşkının acısıyla coştuğundan beri

   2göz pınarımdan akan sular kan gibi görünüyor.

   Gönül kaynayan bir kazan, göz ise onun taşan pınarıdır. İçeride biriken kanlı acı dışarı gözyaşı olarak çıkar; böylece görünmeyen duygunun rengi, bedendeki iki organ arasında kurulan akışla görünür olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bâkıyâ kankı göñül şehrine gelse şeh-i ‘aşk

   Bile endûh u belâ hayl u haşem gibi gelür

   1Ey Bâkî, aşk hükümdarı hangi gönül şehrine gelirse

   2keder ve bela da onun ordusu ve maiyeti olarak gelir.

   Gazel, üçüncü beyitte sevgili için kurduğu hükümdarlık sahnesini bu kez aşkın kendisine verir. Aşk tek başına gelmez; keder ve bela onun görkemini tamamlayan maiyettir. Acı böylece tesadüf değil aşk saltanatının zorunlu töreni olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle