Nâm u nişâne kalmadı fasl-ı bahârdan

Sonbaharı yalnız bir tabiat manzarası olarak değil, itibardan düşme, dünyadan soyunma ve zamandan şikâyet etme hâli olarak okuyan beş beyitlik hazan gazeli.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nâm u nişâne kalmadı fasl-ı bahârdan

   Düşdi çemende berg-i dıraht itibârdan

   1Bahar mevsiminden ne ad ne de bir iz kaldı.

   2Ağaç yaprağı bahçede yere düşüp itibarını kaybetti.

   ‘Düşmek’ hem daldan yere inmeyi hem toplum içindeki değerini yitirmeyi anlatır. Bâkî sonbaharı renk değişiminden önce bir statü kaybı olarak görür; yüksekteyken saygı gören yaprak, yere değdiği anda sıradanlaşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eşcâr-ı bâg hırka-i tecrîde girdiler

   Bâd-ı hazân çemende el aldı çenârdan

   1Bahçenin ağaçları dünyadan soyunma hırkasını giydi.

   2Sonbahar rüzgârı bahçede çınarın elini, yani yapraklarını aldı.

   Yapraksız ağaçlar, dünya bağlarından sıyrılmış dervişler gibi ‘tecrit hırkası’ giyer. Çınar yaprağının ele benzeyen biçimi de ‘el almak’ deyimini canlandırır: Rüzgâr hem yaprağı koparır hem sanki çınarı bir tarikata kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Her yañadan ayagına altun akup gelür

   Eşcâr-ı bâg himmet umar cüy-bârdan

   1Her yandan ağacın ayağına altın gibi sarı yapraklar akıp geliyor.

   2Yine de bahçenin ağaçları dereden yardım bekliyor.

   Ağacın ayağına servet gibi altın yapraklar yığılırken o hâlâ sudan himmet bekler. Görüntü zengin, canlı ise yoksuldur; beyit sahip olmakla beslenmek arasındaki farkı sonbahar manzarasına gizler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sahn-ı çemende turma salınsun sabâ ile

   Âzâdedür nihâl bu gün berg ü bârdan

   1Fidan bahçenin ortasında durmasın, sabah rüzgârıyla salınsın.

   2Çünkü bugün yapraktan ve meyveden kurtulup özgürleşmiştir.

   Yaprak ve meyve normalde ağacın zenginliğidir; burada yük sayılarak tersine çevrilir. Kaybın ardından gelen hafiflik, ‘âzâde’ fidanı rüzgârla dans ettirir ve hazan şiirine beklenmedik bir özgürlük anı açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bâkî çemende hayli perişan imiş varak

   Beñzer ki bir şikâyeti var rüzgârdan

   1Ey Bâkî, bahçede yapraklar epey dağılmış ve perişan görünüyor.

   2Anlaşılan onların da zamandan ve rüzgârdan bir şikâyeti var.

   ‘Rüzgâr’ hem esen hava hem zaman ve talih anlamına gelir. Dağılan yaprakların şikâyeti böylece yalnız hava olayına değil insanı yerinden eden devrana yönelir; şair kendi huzursuzluğunu tabiata söyletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle