Hoş geldi bana mey-gedenüñ âb u hevâsı

Meyhanenin havasından kuru öğretiye, sevgilinin hançerinden şairlik iddiasına uzanan; konuşma dilinin nüktelerini yüksek şiirle buluşturan yedi beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hoş geldi bana mey-gedenüñ âb u hevâsı

   Va’llâhi güzel yirde yapılmış yıkılası

   1Meyhanenin suyu ve havası bana pek hoş geldi.

   2Vallahi şu yıkılası yer ne güzel bir yerde yapılmış.

   ‘Yıkılası’ görünüşte beddua, konuşma dilinde ise sevgi dolu bir hayranlık ünlemidir. Bâkî meyhaneyi överken resmî kaside dilini değil İstanbul sokağının sıcak ve muzip sesini gazelin matlaına taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Men’ eyler imiş mes’ele-i ‘aşkı müderris

   Ey hvâce anuñ var ise yaklaşdı kazâsı

   1Müderris aşk meselesini yasaklıyormuş.

   2Ey hoca, kaderinde varsa onun kazası yaklaştı demektir.

   Aşkı ders konusu gibi yasaklayan müderris, hayatın bizzat kendisi tarafından sınanacaktır. ‘Kazâ’ hem kaderin gerçekleşmesi hem başa gelecek olaydır; kuru bilginin karşısına tecrübenin kaçınılmazlığını çıkaran keskin bir şaka yapılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gitmez o mehüñ râ gibi hançer kemerinden

   Üftâdelerin öldürür âh işte burası

   1O ay yüzlünün râ harfine benzeyen hançeri kemerinden hiç ayrılmaz.

   2Düşkün âşıkları öldüren de işte tam burasıdır.

   Kavisli ‘râ’ harfi sevgilinin kemerindeki hançere dönüşür. İkinci dizedeki ‘burası’ sözü hem öldürücü noktayı işaret eder hem ilk dizenin harf oyununu gündelik bir nida ile tamamlar; yazı, eşya ve konuşma aynı sahnede buluşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zîbâ yaraşur hil’at-i nâz o boyı serve

   İki kolumı kılsam aña bil tolaması

   1Naz elbisesi o servi boylu güzele çok yakışıyor.

   2Keşke iki kolumu onun beline dolanan bir kuşak yapabilsem.

   Sevgili servi kadar uzun ve erişilmezken âşığın arzusu şaşırtıcı derecede bedenseldir: Kollarını bir giysi parçasına çevirip mesafeyi kapatmak ister. Hayal, klasik ‘servi boy’ mazmununa dokunma isteğinin sıcaklığını ekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dikkatler ile seyr iderüz yâri ser-â-pâ

   Görmez mi idük biz de eger olsa vefâsı

   1Sevgiliyi baştan ayağa büyük bir dikkatle inceleriz.

   2Vefası olsaydı onu da görmez miydik?

   Âşık sevgilinin bedeninde hiçbir ayrıntıyı kaçırmadığını iddia eder; bu yüzden vefanın görünmemesi onun hiç bulunmadığının kanıtıdır. Beyit, duygusal şikâyeti neredeyse mantıksal bir çıkarım gibi sunan zarif bir alay taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dünyâ deger ol mâh-likâ dil-ber-i garrâ

   Yûsufda dahı yokdur anuñ hüsn ü bahâsı

   1O ay yüzlü, parlak sevgili bütün dünyaya değer.

   2Onun güzelliği ve değeri Yusuf’ta bile yoktur.

   Güzelliğin geleneksel zirvesi Yusuf’tur; Bâkî sevgiliyi onun da üzerine çıkararak ölçüyü bilinçli biçimde aşar. ‘Bahâ’ hem güzellik hem fiyat/değer çağrışımıyla ‘dünyaya değer’ sözünü tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Meddâh olalı çeşm-i gazâlânına Bâkî

   Ögrendi gazel tarzını Rûmun şu’arâsı

   1Bâkî senin ceylan gözlerini övmeye başladığından beri

   2Anadolu şairleri gazel söylemenin yolunu öğrendi.

   Şair son beyitte yalnız sevgiliyi değil kendi şiir kudretini de över. Ceylan anlamındaki ‘gazâl’ ile şiir biçimi ‘gazel’ arasındaki ses yakınlığı, onun gözleri övmekle bütün Rûm şairlerine üslup öğrettiği iddiasını neşeli bir fahriyeye dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle