Yeter cevreyledin câna bilirsin dil perîşânım

Perişan gönül cefanın sona ermesini, vefayla diriltilmeyi ve teselli ister. Gözyaşı, hançer ve söz imgeleri arasından geçen şiir, Ömer’in içini sevgiliye yol kılma dileği ve Osman’a doğrudan hitapla kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yeter cevreyledin câna bilirsin dil perîşânım

   Vefâlar eyle kıl ihyâ nedir yolunda isyânım

   1Ey sevgili, yeterince eziyet ettin; gönlümün perişan olduğunu bilirsin.

   2Vefa gösterip beni dirilt; senin yolunda başkaldırım nedir ki?

   Konuşan önce çektiği cefanın yeterli olduğunu söyler ve sevgilinin perişan gönülden haberdar oluşuna dayanır. İkinci dize vefayı diriltici bir güç sayar; sevgilinin yolundaki isyan sorusu, başkaldırıdan çok sadakatin yanlış anlaşılmasına yönelik sitemdir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bana lûtfun müvellâ kıl gönül levhin mücellâ kıl

   Gehî bir de tesellâ kıl yapılsun kalb-i vîrânım

   1Lütfunu bana yakın kıl, gönül levhimi parlat.

   2Arada bir teselli ver de yıkık kalbim yeniden yapılsın.

   Lütuf, âşığa yakınlaştırılması istenen bir yardımcı gibi düşünülür; gönül levhi de onunla parlayacaktır. Ardından tek bir tesellinin yıkılmış kalbi yeniden kurabileceği söylenir. Manevi aydınlanma ile duygusal onarım aynı istekte birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nola rahmeylesen gülsem akan çeşmim yaşın silsem

   Düşüp hançerlere ölsem dökülmez yerlere kanım

   1Bana merhamet etsen de gülsem, akan gözyaşımı silsem.

   2Hançerlere düşüp ölsem bile kanım yerlere dökülmez.

   Merhamet, gülmeyi ve akan gözyaşını silebilmeyi mümkün kılacaktır. İkinci dizede hançerlerle ölüm ihtimali büyütülür, fakat kanın yere dökülmeyeceği söylenir. Bu kapalı hüküm boşa gitmeme veya korunma diye kesinleştirilmeden literal bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   [N]e kim var ise engelden koyam ben dâmeni elden

   [Se]ninle yohsa evvelden bu mudur ahd ü peymânım

   1‘[N]e kim var ise engelden koyam ben dâmeni elden’ zincirinde fail ve iyelik bağı kapalıdır.

   2[Se]ninle eskiden yaptığım söz ve ant bu muydu?

   İlk dizedeki [N] restorasyonu açıkça korunur; ‘engelden’, ‘koyam’, ‘dâmeni’ ve ‘elden’ öğelerinin faili ile eteğin kime ait olduğu tek tanıkla kesinleşmez. İkinci dize [Se]ninle kurulan eski ahdi sorgular; yorum ilk dizgeyi muhatabın eteğini konuşanın elinden bırakması gibi tamamlanmış bir eyleme dönüştürmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu Ömer’e nazar eyle derûnum rehgüzer eyle

   Figanından hazer eyle efendim cânım Osman’ım

   1Bu Ömer’e bak, içimi geçeceğin bir yol eyle.

   2Feryadımdan sakın; efendim, canım Osman’ım.

   Ömer sevgiliden kendisine bakmasını ve iç dünyasını onun geçeceği bir yola çevirmesini ister. Son dize feryadın gücüne karşı uyarı taşırken muhatabı Osman adıyla yakınlaştırır. Kapanışta sevgili hem efendi hem can kadar değerli kişidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle