Ba'de'l-Gurûb

Adı “gün battıktan sonra” demek ve şiir tam olarak o ânı tarif eder: şehrin bütün sesinin emilip gitmesi. Cenab burada sessizliği bir yokluk olarak değil, etkin bir güç olarak yazar — sessizlik emer, ses istemez, susturur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şehrin bütün sâda-yı hayatâşinâsını

   Bir nefha-yı sükût u sükûn

   Vasi' bir âştî-i derûn

   Mass etdi, mass eder gibi bir kuş nevâsını.

   1Şehrin hayata alışkın bütün seslerini

   2bir sessizlik ve durgunluk üfleyişi,

   3geniş bir iç barışı

   4emdi; bir kuşun ötüşünü emer gibi.

   Şiir bir yutuluşla açılıyor. “Mass etmek” — emmek — sessizliği fail yapıyor: susan şehir değil, susturan sessizlik. Son dizedeki kuş, bütün bir şehrin sesini tek bir küçük ölçeğe indiriyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Arzın bütün hayat-ı nehâriyesi bu dem

   Bir solgun ebr ucunda gibi.

   -En hisli bir marîze gibi-

   Ufkun gelir kulagına der: «ben ses istemem!»

   1Yeryüzünün bütün gündüz hayatı şu an

   2solgun bir bulutun ucundadır sanki.

   3— En hassas bir hastaya benzer biçimde —

   4ufkun kulağına gelip “ben ses istemem!” der.

   Gündüz bir hastaya benzetiliyor ve hasta gürültüye dayanamıyor. Tırnak içindeki cümle şiirin tek doğrudan konuşması; bütün manzara tek bir ricaya indirgeniyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hürmetle bir günün şu degersiz ricasına

   -Mürgân, -o nây u rûh-ı riyâz-

   Emvâc, -o kalb-zâr-ı hıyâz-

   Her şey sükût ile bakar ufkun likâsına...

   1Bir günün şu değersiz ricasına saygıyla

   2— kuşlar, o bahçelerin neyi ve ruhu —

   3dalgalar, o havuzların inleyen kalbi —

   4her şey sessizce ufkun yüzüne bakar...

   Ricaya uyuluyor. Kuşlar ney, dalgalar kalp sayılıyor: doğanın iki sesli unsuru susturuluyor. “Değersiz rica” ifadesi ise günün son isteğinin küçüklüğünü vurgulayarak itaate ayrı bir incelik katıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle