Ben yetirdim ben ararım yâr benimdir kime ne

Türkçenin en bilinen melâmet şiirlerinden. Sekiz beyit boyunca “kime ne” tekrarlanır ve her tekrarda bir denetleyici — zâhid, rakip, sofu — devre dışı bırakılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben yetirdim ben ararım yâr benimdir kime ne

   Gâh giderim öz bağıma gül dererim kime ne

   1Ben kaybettim, ben ararım; yâr benimdir, kime ne?

   2Bazen kendi bağıma gider, gül dererim; kime ne?

   Şiirin bütün mantığı ilk dizede: kaybeden de arayan da aynı kişi, dolayısıyla üçüncü bir tarafın söz hakkı yok. “Kime ne” bir küstahlık değil, bir mülkiyet iddiası — hem yârın hem bağın sahibi belli.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gâh giderim medreseye ders okurum Hak için

   Gâh giderim meyhaneye dem çekerim kime ne

   1Bazen medreseye gider, Hak için ders okurum;

   2bazen meyhaneye gider, dem çekerim; kime ne?

   İki yer, tek kişi. Medrese ile meyhanenin aynı cümlede eşit ağırlıkla durması melâmet düşüncesinin çekirdeği: mekân değil niyet önemli ve niyet başkasına açıklanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kelp rakip haram diyormuş şarabın bir katresin

   Saki doldur ben içerim günah benim kime ne

   1Köpek rakip, şarabın bir damlasına haram diyormuş;

   2sâki doldur, ben içerim; günah benim, kime ne?

   Sorumluluk açıkça üstleniliyor: “günah benim”. Şair haramı tartışmıyor, yalnız hesabın kime ait olduğunu söylüyor. Bu, itirazı ilahiyattan çıkarıp hukuka taşıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ben melâmet gömleğini deldim taktım eğnime

   Ârü namus şişesini taşa çaldım kime ne

   1Ben melâmet gömleğini delip sırtıma geçirdim;

   2ar ve namus şişesini taşa çaldım; kime ne?

   Şiirin en çok bilinen beyti. Melâmet bir gömlek gibi giyiliyor — yani kınanmak bir kaza değil, bilerek seçilmiş bir kılık. Şişenin kırılması ise geri dönüşü olmayan bir hareket.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ah Yezid seccadeni al yürü mescit yoluna

   Pir eşiği benim Kâbem kıblegâhım kime ne

   1Ah Yezid, seccadeni al da yürü mescit yoluna;

   2pir eşiği benim Kâbem, kıblegâhım; kime ne?

   Alevî-Bektaşî geleneğinde Yezid, zulmün ve riyanın adıdır. Beyit mescidi reddetmiyor, onu iddia sahibine bırakıyor ve kendi kıblesini başka bir yere koyuyor: pir eşiği.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gâh çıkarım gökyüzüne hükmeder Kaftan Kafa

   Gâh inerim yeryüzüne yâr severim kime ne

   1Bazen gökyüzüne çıkar, Kaf'tan Kaf'a hükmederim;

   2bazen yeryüzüne iner, yâr severim; kime ne?

   İkinci beyitteki iki mekân burada iki âleme büyüyor. Gökle yer arasındaki bu serbest gidiş geliş, melâmet ehlinin hiçbir yere ait olmama iddiasını en geniş ölçekte tekrarlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kelp rakip böyle diyormuş güzel sevmek pek günah

   Ben severim sevdiğimi günah benim kime ne

   1Köpek rakip böyle diyormuş: güzel sevmek büyük günah;

   2ben sevdiğimi severim; günah benim, kime ne?

   Üçüncü beyitteki cümle neredeyse aynen tekrarlanıyor — şarabın yerini sevgi almış. Tekrar burada bir zayıflık değil, bir ısrar: yasak değişse de cevap değişmiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Nesimi 'ye sordular ki yârın ile hoş musun

   Hoş olâyım olmayayım o yâr benim kime ne

   1Nesîmî'ye sordular: yârınla iyi misin?

   2İster olayım ister olmayayım, o yâr benim; kime ne?

   Mahlas beyti son bir kapıyı da kapatıyor: mutlu olup olmadığı bile başkasını ilgilendirmiyor. Sahiplik, mutluluktan önce geliyor. Şiir, ilk dizedeki iddiayı en uç noktasına taşıyarak bitiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle