Cânâ yeter bu cânuma cevr ü cefâlar it

Beş beyitlik bir sabır tükenişi. Şair önce eziyetin durmasını ister, sonra hedef değiştirmesini önerir; en sonunda bir hakaret duyup ona bile şükreder. Sitem gazelinin en acı biten örneklerinden.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cânâ yeter bu cânuma cevr ü cefâlar it

   Zecr ise câna ancak ola gel vefâlar it

   1Ey sevgili, canıma bu kadar eziyet yeter;

   2azap ancak bu kadar olur, gel biraz vefa göster.

   Gazel bir sınırla açılıyor: yeter. İlk dize bir şikâyet değil, bir hesap kapatma talebi. “Gel vefâlar it” ise kapıyı hâlâ açık bırakıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mihnetler ile karşuna öldükçe 'âşıkun

   Sen oyna gül rakîb ile hoş hoş safâlar it

   1Âşığın sıkıntılarla karşında öldükçe

   2sen rakiple oyna, gül, keyfine bak.

   Alay burada emir kipiyle yapılıyor: “oyna, gül, safâ et”. İzin veriyormuş gibi görünen dize aslında bir suçlama — ölüm sahnesi ile eğlence sahnesi aynı karede duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   'Âşıklarunı bî-güneh öldürme dôstum

   Öldür rakîb·i kâfiri bârî gazâlar it

   1Âşıklarını günahsız yere öldürme dostum;

   2bâri kâfir rakibi öldür de gaza etmiş ol.

   Beyit kıskançlığı tarihsel gaza diliyle karanlık bir şakaya çevirir: rakip ‘kâfir’ diye damgalanır ve öldürme sevap sayılmak istenir. Bu mezhepçi ve savaşçı söylem tarihsel konuşanın abartısıdır; katalog onu güncel bir düşmanlaştırma veya şiddet önerisi olarak onaylamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lutf ile kıl 'ilâc bu gün ey tabîb·i cânâ

   Dil hastedür firâkun(i)le gel devâlar it

   1Ey can doktoru, bugün lütufla tedavi et;

   2gönül ayrılığınla hasta, gel derman ol.

   Sevgili hekim, âşık hasta, ayrılık hastalık. Klasik üçlü kuruluyor ama bir ayrıntıyla: hastalığın sebebi de ilacı da aynı kişi. Tedavi istemek, hastalığı süreklileştirmek anlamına geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şîrîn-leb ile agzuna sögmiş ey Mihrî yar

   'Ömri çog olsun el götür imdi du'âlar it

   1Ey Mihrî, yâr o tatlı dudağıyla ağzına sövmüş;

   2ömrü uzun olsun, şimdi el kaldır da dua et.

   Gazelin en beklenmedik kapanışı. Sevgili hakaret etmiş ve şair buna dua ile karşılık veriyor. “Şîrîn-leb ile sögmek” — tatlı dudakla sövmek — hakareti bile bir lütuf sayan bir bakışı anlatıyor; ilk beyitteki “yeter” burada tamamen geri alınmış oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle