Çeke çeke ben bu derdden ölürüm
Beş bendin beşi de aynı ricayı tekrarlar: yaraya dokunma. İstenen şey iyileşme değil, dokunulmamaktır. Yara sırayla Ali'nin yarası, dil yarası ve sızarak akan kan olarak tarif edilir; merhem yetkisi son bentte pîre bırakılır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Çeke çeke ben bu derdden ölürüm
Seversen Ali’yi yâreme
Ali’nin yoluna serim veririm
Seversen Ali’yi yâreme
1Bu derdi çeke çeke ölürüm ben
2Ali'yi seviyorsan yarama dokunma
3Ali'nin yoluna başımı veririm
4Ali'yi seviyorsan yarama dokunma
- 2
Ali’nin yâresi yar yâresidir
Buna merhem olmaz dil yâresidir
Ali’yi sevmeyen Hak’kın nesidir
Seversen Ali’yi yâreme
1Ali'nin yarası sevgilinin yarasıdır
2Buna merhem işlemez, gönül yarasıdır
3Ali'yi sevmeyen Hakk'ın nesi olur
4Ali'yi seviyorsan yarama dokunma
Bent yarayı üç kez adlandırır: yâr yarası, dil yarası, sonra Hak'la bağın ölçüsü. Merhem tutmaması tesadüf değildir — gönül yarası bedene ait olmadığı için maddî ilaç işlemez. Üçüncü dize soruyu keskinleştirip sevmemeyi kopuşla eşitler.
- 3
Bu yurd senin değil konar göçersin
Ali’nin dolusun bir gün içersin
Körpe kuzulardan nasıl geçersin
Geversen Ali’yi yâreme
1Bu yurt senin değil, konup göçeceksin
2Ali'nin dolusunu bir gün içeceksin
3Körpe kuzulardan nasıl vazgeçersin
4Ali'yi seviyorsan yarama dokunma
Dünya bir konak yeri sayılır; “konar göçersin” hem göçebe hayatı hem ömrü anlatır. Ali'nin dolusu cem âyininde sunulan içkidir ve bir gün mutlaka tutulacak bir randevu gibi konur. Bu bendin redifi kaynakta “Geversen” diye dizilmiş, korundu.
- 4
oldu akıyor kanım
geldi dîdâra tâli’im benim
Benim derdim bana yeter hey canım
Seversen Ali’yi yâreme
1Kanım ılgıt ılgıt akmaya başladı
2Talihim yüz görmeye kötü geldi
3Benim derdim bana yeter, hey canım
4Ali'yi seviyorsan yarama dokunma
Kanın “ılgıt ılgıt” akması yavaş ve sürekli bir akışı ses taklidiyle verir; yara birden değil sızarak öldürür. İkinci dize talihi dîdâra, yani yüz görmeye bağlar: bahtın kemliği burada sevgilinin yüzünden mahrum kalmakla ölçülür.
- 5
Pir Sultan Abdal’ım deftere yazar
yâr ile olur mu pazar
Pir merhem çalmazsa yâreler azar
Seversen Ali’yi yâreme
1Pir Sultan Abdal'ım, deftere yazar
2Hilekâr sevgiliyle pazarlık olur mu
3Pîr merhem sürmezse yaralar azar
4Ali'yi seviyorsan yarama dokunma
Mahlas bendinde defter tutan biri belirir; dert yazıya geçince kişisel olmaktan çıkar. Hîlebaz yâr ile pazar kurulamayacağı hükmü ticaret dilinden gelir. Son dize merhem yetkisini pîre verir: dokunmaya izinli tek el onunkidir.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 144585 numaralı sürüm esas alındı; metin Sadettin Nüzhet Ergun'un “Bektaşî Şairleri ve Nefesleri” antolojisinin Pir Sultan Abdal bölümünden geliyor. Üçüncü bendin redifi kaynakta “Seversen” değil “Geversen Ali’yi değme yâreme” biçiminde dizilmiş; öbür dört bentte redif “Seversen”, yani tek harflik bir dizgi bozulması söz konusu. Düzeltilmedi, olduğu gibi bırakıldı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Redif bir yasak cümlesidir: “değme”, dokunma demektir. Yara zaten açıktır, istenen tedavi değil temastan uzak durulmasıdır. Rica Ali sevgisine yeminle bağlanınca yaranın kaynağı ile korunma gerekçesi aynı ada indirgenir; ser vermek de aynı yola yazılır.