Ali sevgisi şiirleri

Bu sayfadaki beş şiir 16. yüzyıl Bektaşî çevresinden geliyor ve hepsinde Ali sevgisi bir duygu değil, bir mensubiyet ölçüsü: şiir kimin yolda olduğunu bu sevgiye göre ayırır. Yemînî'nin “Her kim ki şek götürse Emîn-i velayete” diye açılan gazeli bunu doğrudan yapar — Ali'nin velâyetinden şüphe edeni karanlıkta bırakır, inananla inanmayanı iki ayrı yola koyar ve son beyitte Ehl-i beyt'e kıyanlara sabah akşam lânet okuduğunu söyler. Metin bir övgü olduğu kadar bir sınır çizgisidir ve o çevrenin kendini nasıl tanımladığını olduğu gibi kaydeder.

Yemînî'nin öteki iki gazeli övgüyü rivayete dayandırır. “Bil ki sultân-ı velâyettir Emîrülmü'minîn” hadis ve menkıbeleri sırayla dizeye çevirir — ilmin kapısı olmak, tek nurdan yaratılmak — ve sonunda bu övgünün yazılamayacağını, yer gök kâğıt olsa yetmeyeceğini söyleyerek kendi yetersizliğini ilan eder. “Dediler zî kerâmet kânı Hayder”de ise her beyit aynı adla kapanır; Hayder sırayla kerâmet madeni, velâyet ülkesinin sultanı ve cennetin sâkisi olarak anılır. Yemînî yaklaşık yedi bin dört yüz beyitlik Fazîlet-nâme'nin şairidir; bu gazeller o uzun menkıbe anlatısının ezberlenebilir hâli gibi çalışır.

Muhyiddin Abdal'da övgü anlatıya döner. “Şâh-ı Merdan hurûc etti” nefesi Ali'yi Düldül'e bindirip Zülfikâr'ı savurtur, hemen ardından Hacı Bektaş'ın cansız duvarı yürütmesini anar: iki er aynı dörtlük dizisinde yan yana konur ve Anadolu'daki yol kendi kaynağına böyle bağlanır. “Bize serleşker olmağa” ise sevgiyi bir düzene çevirir — baş olmaya Ali, mürşitliğe Akyazılı, er toplamaya Sultan Bâli gerekir; son dörtlükte ad yerine yolun edebi ve erkânı konur.

Üç işi bir arada görmek mümkün: inananla inanmayanı ayırmak, rivayeti dizeye çevirip akılda tutulur kılmak ve bir topluluğun hiyerarşisini adlandırmak. Bu metinler cem geleneğinin içinde, okunmak ve tekrarlanmak için yazıldı; bugün de o işlevin belgesi olarak okunuyorlar.