Cûyân olarak kûyunu âvâreleriz biz

Divan şiirinin alışılmış "ben"i yerine bir topluluk konuşur: her beyit "biz" diye imzalanır. Dünya nimetini reddeden bu topluluk, perdeleri yırtan Mûsâ'lar ile bir bakışa razı olan âşıklar arasında gider gelir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cûyân olarak kûyunu âvâreleriz biz

   Bî-rûh gezer bir süri bî-çâreleriz biz

   1Senin mahalleni arayarak dolaşan avareleriz biz;

   2ruhsuz gezen bir sürü çaresiziz biz.

   Gazel birinci çoğul şahısla açılır; divan şiirinde âşık genellikle tek başına konuşurken burada bir kalabalık söz alır. "Cûyân" arayan demek ve arayış bir eylem olmaktan çıkıp kimliğe dönüşmüştür. Redifteki "biz" her beytin sonunda bu topluluğu yeniden imzalar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mihnetle olur sâgarımız kâse-i zehr-âb

   Gamdan dilimiz âh nice âreleriz biz

   1Sıkıntıyla kadehimiz zehir dolu bir çanağa döner;

   2gamdan gönlümüz, ah, nice yaralarız biz.

   Kadehin zehir çanağına dönüşmesi, bezm sevincinin tersyüz edilmiş hâlidir: içilir ama şifa vermez. İkinci dizede kaynak "âreleriz" yazar; kafiyenin öbür ayakları (âvâre, bî-çâre, pâre, nezzâre) bunun "yâreleriz" olması gerektiğini düşündürür, dize yine de aynen bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Meyl eylemeyiz ni'met-i elvân-ı fenâya

   Hicriñle bu âlemde ki gam-hâhlarız biz

   1Fâni dünyanın rengârenk nimetlerine meyletmeyiz;

   2senin ayrılığınla bu âlemde gam isteyenleriz biz.

   "Gam-hâh" gam isteyen demektir; acı burada katlanılan değil talep edilen bir şeydir. Beyit dünya nimetlerini reddederken yerine bir başka nimet koymaz, doğrudan hicranı seçer. Kaynak bu beyitte gazelin "-âreleriz" düzeninden çıkıp "gam-hâhlarız" der ve kafiye kırılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mûsâ'larıyız tûr-ı tecellâ-yı cemâliñ

   Sad perde hicâb olsa yine pâreleriz biz

   1Cemâlinin tecelli Tûr'unun Mûsâ'larıyız;

   2yüz perde engel olsa yine de yırtar geçeriz biz.

   Mûsâ tek bir peygamberken burada çoğullanır: gazelin baştan beri kurduğu topluluk fikri kutsal örneğe kadar taşınır. "Pâre" parçalamak demek; tecellinin önündeki perdeler beklenecek değil yırtılacak şeylerdir. Beyit gazelin en iddialı yeridir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bülbül gibi mahrem degiliz bâg-ı cemâle

   Bir dem ruhuña ka'il-i nezzâreleriz biz

   1Bülbül gibi güzellik bahçesinin mahremi değiliz;

   2yanağına bir an bakmaya razı olanlarız biz.

   Bülbül gülün yanı başındadır, konuşan topluluk ise dışarıda kalmıştır ve tek istediği bir anlık bakıştır. "Ka'il-i nezzâre" bakışa razı demek. Perdeleri yırtan önceki beyitten sonra gelen bu alçalma, gazelin içinde bilinçli bir iniş çizgisi kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ekrem gibi âfet-res-i ikbâl-i cihânız

   Âh eyleyerek bahtımızı kareleriz biz

   1Ekrem gibi, dünya ikbaline âfet erişmişleriz;

   2ah ederek bahtımızı karartırız biz.

   Makta mahlası bir örnek olarak kullanır: "Ekrem gibi" diyerek şair kendini topluluğun içinden çıkarıp ona ölçü yapar. "Kareleriz" karartırız demektir ve âh dumanının bahtı karartması klişesine yeni bir şey ekler: talihsizlik başa gelmez, âşığın kendi eliyle yapılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle