Bu Kulunun Değerini Bilmedin

Şair, sevgilinin bağlı kulunu rakibe değişmesini cevherin taşa çalınmasına benzetir; güzelliğin ve gençliğin geçeceğini felek imgeleriyle hatırlatır, Ömer’in canını vermesine rağmen dağlara sürülmesini sorgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dilberâ ben kemterin hayfâ ki kadrin bilmedin

   Boynu bağlu çâkerin hayfâ ki kadrin bilmedin

   1Ey sevgili, yazık ki bu değersiz kulunun kıymetini bilmedin.

   2Boynu bağlı hizmetkârının değerini bilmedin.

   Şair kendini değersiz ve boynu bağlı kul diye küçültürken asıl kıymetin bilinmediğini söyler. Hizmet bağı, sevgilinin onu önemsiz saymasını değil sadakatinin değerini görmesini gerektiren kanıt olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Aşım aldın göz göre kattın rakîbin aşına

   Taşa çaldın gevherin hayfâ ki kadrin bilmedin

   1Aşımı göz göre göre alıp rakibin aşına kattın.

   2Cevherini taşa çaldın; yazık, değerini bilmedin.

   Âşığın aşı göz önünde alınıp rakibin aşına katılır; pay ve emek başkasına aktarılır. Cevheri taşa çalmak, değerli olanı değersiz seçim uğruna bile isteye kırmanın güçlü karşılığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İrmez iken ehl-i aşkın bend-i âhı boynuna

   Yâ neden asmak rakîb-i rûsiyâhı boynuna

   1Aşk ehlinin ah bağı daha boynuna ulaşmamışken,

   2Yüzü kara rakibi neden boynuna asarsın?

   Aşk ehlinin ahı henüz sevgilinin boynuna bağ olmamışken yüzü kara rakibi boynuna asması sorgulanır. Şair, yaklaşan manevi sorumluluğu hatırlatıp mevcut bağı şanına yakışmayan günah sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şanına düşmezdi hey yazık günâhı boynuna

   Sen bu zülf-i anberin hayfâ ki kadrin bilmedin

   1Bu günahı boynuna almak şanına yakışmazdı; yazık.

   2Sen bu amber kokulu saçının değerini bilmedin.

   Amber kokulu saç kendi değerini bilmeyen sevgilinin simgesidir. Saçın güzelliği övülürken onu yanlış rakiple ilişkilendiren davranış eleştirilir; dış kıymet iç seçimin doğruluğunu garanti etmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tutalım bir gonca gülsün andelîbin bîhuzur

   Câr-ı haslarla geçirdin kulluğun ettin gurûr

   1Diyelim bir gonca gülsün, bülbülü huzursuz olsun.

   2Seçkin dostlarla vakit geçirip kulluğunla gururlandın.

   Goncanın gülmesi bülbülü huzursuz bırakabilir; sevgilinin seçkin dostlarla eğlenmesi de âşığı dışarıda tutar. Kullukla gururlanması, kendisine verilen bağlılığı merhamet yerine üstünlük aracına çevirdiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bâki kalmaz tazelik hattın yüze çıktıkta gör

   Sen bu dilberliğinin hayfâ ki kadrin bilmedin

   1Tazelik kalıcı değildir; yüzünde tüyler çıkınca görürsün.

   2Bu güzelliğinin değerini bilmedin.

   Yüzde tüylerin çıkması gençliğin değişeceği somut işarettir. Şair tazeliğin kalıcı olmadığını hatırlatarak sevgilinin bugünkü güzelliği mutlak güç sanmamasını ve değerini zamanında bilmesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Silmek ister reng-i rûyinden lebinden âb-ı çerh

   Düşürür bir berzaha âhır seni kullâb-ı çerh

   1Feleğin suyu yüzünün ve dudağının rengini silmek ister.

   2Feleğin çengeli sonunda seni bir ara yerde bırakır.

   Feleğin suyu yüz ve dudak rengini silen aşındırıcı zamandır. Güzellik renklerle kurulmuşken yaşlanma bunları yavaşça yok eder; tehdit sevgiliden bağımsız kozmik düzen olarak gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Azleder alur metâ’ın hâce-i dôlâb-ı çerh

   Gayriler tutar yerin hayfâ ki kadrin bilmedin

   1Felek dolabının taciri malını alıp seni görevden uzaklaştırır.

   2Yerini başkaları tutar; yazık, değerini bilmedin.

   Feleğin çengeli sevgiliyi belirsiz bir ara yerde bırakır, dolap taciri de güzellik malını geri alır. Ticaret ve düzenek imgeleri gençliği geçici emanet yapar; boşalan yeri başkaları tutacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu Ömer teslîm ederken uğruna cân ü seri

   Âkıbet Mecnun gibi dağlara saldın serseri

   1Bu Ömer canını ve başını yoluna teslim ederken,

   2Sonunda onu Mecnun gibi dağlara başıboş saldın.

   Mahlas beytinde Ömer canını ve başını teslim ederken Mecnun gibi dağlara salınır. En büyük hizmetin karşılığı toplumsal dışlanmadır; sevgilinin değer bilmezliği sonuç üzerinden kanıtlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hizmetinde yoksa taksîrat mı ettin ey perî

    Bende-i fermanberin hayfâ ki kadrin bilmedin

    1Ey peri, yoksa hizmetinde bir kusur mu işledi?

    2Buyruğuna uyan kulunun değerini bilmedin.

    Son soru, Ömer’in hizmette bir kusur işleyip işlemediğini araştırır. Cevap verilmez, fakat buyruğa uyan kul vurgusu suç ihtimalini zayıflatır ve şiiri açıklanmamış haksızlık hükmüyle bitirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle