Ey bana kan ağladan mekkâre senden çektim el

Konuşan kendisine kan ağlatan hilekâr sevgiliden el çektiğini söyler; “bana ikrâra” yüzeyinin kişi ve eylem bağı açık tutulur, sevgilinin rakibe yöneldiği belirtilir. Aşk uğruna yas tutarken her an sövülür, ayrılık hançeri göğsünü yüz parçaya böler ve son anda sevgili gelmez. Önceden bu kadar vefasız olduğunu bilmediği sevgilide hakikat bulunmadığı söylenirken “vare” yüzeyi korunur. Güzellik bağını koruyup her emre itaat eden Ömer, sevgilinin vazgeçtiği haberi üzerine kendisi de el çeker.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey bana kan ağladan mekkâre senden çektim el

   Durmadan gittin bana ikrâra senden çektim el

   1Ey bana kan ağlatan hilekâr, senden el çektim;

   2“Durmadan gittin bana ikrâra” [kişi ve eylem bağı açık]; senden el çektim.

   Mekkâre sevgili konuşana kan ağlatır; ilk “senden çektim el” ilişkinin sınırına gelindiğini ilan eder. “Durmadan gittin bana ikrâra” diziminde ikrarın kişi ve eylem bağı tanıksız çözülmez; bozulmuş söz olayı eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gel benim cânım dedikçe gelmez oldun yanıma

   Çünki meylin var imiş ağyâra senden çektim el

   1‘Gel canım’ dedikçe yanıma gelmez oldun;

   2Meğer rakibe yönelmişsin, senden el çektim.

   Konuşan “gel benim canım” diye yakınlık kurdukça sevgili gelmemeye başlar; çağrı karşılıksızdır. Sebep olarak ağyâra meyil öğrenilir, böylece el çekme geçici nazdan değil yönün rakibe çevrildiği bilgiden doğar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bana nisbet eyleyip sövmektesin her dem beni

   Ben ederken gayret-i aşk ile ye’s ü mâtemi

   1Bana “nisbet” edip her an sövüyorsun [bağ ve isnat olasılığı açık];

   2Ben aşk gayretiyle ümitsizlik ve yas yaşarken.

   “Bana nisbet eyleyip” bağ kurma veya isnat etme alanlarını birlikte taşır; modern aktarım yalnız bağ anlamına kapanmaz. Sonuç her dem sövülmektir, konuşan ise aynı sırada gayret-i aşk, yeis ve matem içindedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hançer-i hicrân ile sad pâre kıldın sînemi

   Son deminde gelmedin bîmâra senden çektim el

   1Ayrılık hançeriyle göğsümü yüz parçaya böldün;

   2Son anında hastaya gelmedin, senden el çektim.

   Hançer-i hicran sineyi “sad pâre”, yüz parça eder; ayrılık tek kesi değil parçalanmadır. Sevgilinin son demde hastaya gelmemesi, merhametsizliği en acil zamanda yokluk üzerinden kesinleştirir ve nakaratı gerekçelendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kendine mâil görünce ey cefâ pîşe beni

   Ol kadar cevreyledin bir zerre hâk ettin beni

   1Ey cefa meslekli, beni kendine yönelmiş görünce;

   2O kadar eziyet ettin ki beni bir zerre toprak ettin.

   Cefa-pîşe sevgili eziyeti meslek edinmiş kişi gibi tanımlanır; konuşanın kendisine meylini görünce bunu artırır. Sonuç bir zerre hâk olmaktır, insan bedeni ve değeri küçücük toprağa indirgenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Tâ bu denlu bîvefâ bilmezdim evvel ben seni

   Yoğimiş asla hakîkat vare senden çektim el

   1Seni önceden bu denli vefasız bilmezdim;

   2Meğer hiç hakikat yokmuş; “vare” [basılı yüzey kapalı]; senden el çektim.

   “Evvel bilmezdim” vefasızlığın sonradan deneyimle öğrenildiğini bildirir. Hakikat yokluğu söylenirken basılı “vare” yüzeyi modern ve yorumda görünür tutulur; anlamı tahminle silinmez, el çekme kararı ayrı nakarat olarak kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bâğ-ı hüsnün bir zaman hıfz u harâset eyledim

   Her ne emrettinse ben bende itâat eyledim

   1Güzellik bağını bir zaman koruyup gözettim;

   2Ne emrettiysen kul olarak itaat ettim.

   Konuşan güzellik bağını hem hıfz hem haraset etmiştir; koruma iki fiille uzun hizmete dönüşür. Sevgilinin her emrine bende olarak itaat etmesi, ayrılığın ilgisizlikten değil karşılığı verilmeyen sadık emekten doğduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Der imişsin gayri Ömer’den ferâgat eyledim

   Sağ esen ol ben de ey mehpâre senden çektim el

   1‘Artık Ömer’den vazgeçtim’ diyormuşsun;

   2Sağ esen ol ey ay parçası, ben de senden el çektim.

   Sevgilinin Ömer’den feragat ettiği doğrudan yüzüne değil aktarılan “der imişsin” haberiyle gelir. Ömer de mehpâreye beddua etmez, sağ esen ol der; karşılıklı vazgeçişi esenlik dileğiyle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle