Bu Güzellikle Aya Söz Söylersin

Şair, güzelliğiyle aya üstün gelen sevgiliyi kötü niyetli rakibe yüz vermemesi, Yusuf kıssasından ibret alması ve âşıklara kötü davranmadan ilahî huzura temiz çıkması için uyarır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey perî bu hüsnile düşnâm edersin mâha sen

   Dilrübâlar içre benzersin efendim şâha sen

   1Ey peri, bu güzellikle aya bile söz söylersin.

   2Efendim, gönül çelenler arasında bir şaha benzersin.

   Sevgilinin güzelliği aya üstünlük taslayacak ölçüde büyütülür; gönül çelenler arasındaki konumu da şahlıkla anlatılır. Bu iki övgü, sonraki öğüdün muhatabını hem seçkin hem davranışından sorumlu kılar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Germ edüp uşşâka karşu vasfını eyler rakîb

   Böyle yüz verme efendim ol sek-i bedhâha sen

   1Rakip, âşıklara karşı kızışıp seni över.

   2Efendim, o kötü niyetli köpeğe böyle yüz verme.

   Rakip âşıklara karşı kışkırtıcı biçimde sevgiliyi över; şair onu kötü niyetli köpeğe benzetir. Yüz vermeme çağrısı, övgünün masum görünüşü arkasındaki bölücü niyeti fark etmesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben sanırdım ârif-i rindânedir meylin heman

   Vahşî âhûlar gibi yâbânedir meylin heman

   1Ben, eğiliminin yalnız irfan sahibi rindlere olduğunu sanırdım.

   2Meğer eğilimin vahşi ceylanlar gibi yabana imiş.

   Şair sevgilinin yönelişini irfan sahibi rindlere sanmışken onun vahşi ceylanlar gibi yabana meylettiğini görür. İki dize yalnız beklenen anlayışlı çevre ile gerçekleşen yaban yönelişini karşılaştırır; sonraki dilenci imgesini buraya taşımaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kaldım ayakta gedâ nâdânedir meylin heman

   Korkarım kim bir gün uğrarsın hadeng-i âha sen

   1Ben dilenci ayakta kaldım; eğilimin bilgisizlere imiş.

   2Korkarım bir gün ah okuna hedef olursun.

   Konuşan bir dilenci gibi ayakta kalırken sevgilinin eğilimi bilgisizlere yönelmiştir. İkinci dizedeki korku, bu ters seçimin sevgiliyi bir gün âşığın “ah oku”na uğratabileceğini söyler; uyarı hem dışlanmayı hem sonucunu kapsar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dilberâ al bir nasîhat benden ârifsen eğer

   Genc i hüsnün sırr u esrârına kâşifsen eğer

   1Ey sevgili, eğer anlayışlıysan benden bir öğüt al.

   2Güzellik hazinenin sırlarını keşfedebiliyorsan,

   Nasihat, sevgilinin gerçekten arif ve kendi güzellik hazinesinin sırlarına vâkıf olması şartına bağlanır. Böylece güzelliği taşımak, dış görünüşten öte bilinç ve öğüt dinleme sorumluluğu gerektirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Macerâ-yi Yûsuf-i Ken’ân’a vâkıfsen eğer

   Çıkma ihvânınla olsan bile seyrangâha sen

   1Kenanlı Yusuf’un macerasını biliyorsan,

   2Kardeşlerinle bile olsan gezinti yerine çıkma.

   Yusuf kıssası kardeşlerin kıskançlığını hatırlatır. Sevgilinin öz kardeşleriyle bile gezintiye çıkmaması öğüdü, olağan yakınlığın içinde dahi güzelliğe yönelen haset ve tehlike bulunabileceğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der ki bu Âşık Ömer ey şûh-i şîrin şîvekâr

   Bî kusûr öğmüş yaratmış seni sun’-i Girdigâr

   1Bu Âşık Ömer der ki: Ey tatlı ve işveli güzel,

   2Yaratıcı’nın sanatı seni eksiksiz övüp yaratmış.

   Mahlas beyti sevgiliyi tatlı, işveli ve kusursuz yaratılmış diye över. Bu yaratılış güzelliği onun kişisel başarısı değil Tanrı sanatıdır; dolayısıyla kibir yerine âşıklara iyi davranması beklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Kem edâlar eyleyüp uşşâka kondurma gubâr

   Yüzü ak varmak dilersen ol ulu dergâha sen

   1Âşıklara kötü davranıp gönüllerine toz kondurma.

   2O yüce dergâha yüzün ak gitmek istiyorsan böyle yap.

   Kötü davranış gönle konan toz olarak düşünülür ve sevgilinin ahiret hesabına bağlanır. Yüce dergâha yüzü ak varma isteği, âşığa merhameti dünyevi nezaketten manevi sorumluluğa yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle