Gafil Durma Şaşkın Bir Gün Ölürsün

Ölüm karşısında biriktirmenin boşluğunu anlatan bir öğüt nefesi. "Ne fayda" redifi her dörtlüğün sonunda hesabı kapatıyor; son dörtlükte şair öğüdü kendine çevirip bütün dünyayı zapt etse bile aynı yere varacağını söylüyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gafil durma şaşkın bir gün ölürsün

   Dünya sana bâki değil ne fayda

   Ettiğin işlere pişman olursun

   Pişmanlığın ele girmez ne fayda

   1Gaflette durma şaşkın, bir gün ölürsün

   2dünya sana kalıcı değil, ne fayda

   3yaptığın işlere pişman olursun

   4pişmanlığın bir işe yaramaz, ne fayda

   Şiir uyarıyla değil hükümle açılıyor: ölüm bir ihtimal olarak değil, kesin bir tarih olarak konuyor. "Ne fayda" redifi daha ilk dörtlükte iki kez düşerek her cümlenin sonunu kapatıyor. Üçüncü ve dördüncü dizeler pişmanlığı iki kez anıyor; ikincisi birincinin işe yaramazlığını söyleyerek kelimeyi kendi elinden alıyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir gün seni iletirler evinden

   Hak'kın kelâmını kesme dilinden

   Kurtulmazsın Azrailin elinden

   Türlü türlü yolun olsa ne fayda

   1Bir gün seni evinden alıp götürürler

   2Hakk'ın sözünü dilinden düşürme

   3Azrail'in elinden kurtulamazsın

   4türlü türlü yolun olsa ne fayda

   Üç dize üç ayrı ele işaret ediyor: seni götüren eller, dilini tutan kendi elin, Azrail'in eli. Kafiye de bunu duyuruyor — evinden · dilinden · elinden. Dörtlüğün ortasına düşen öğüt tek emir cümlesidir ve şiirin bütün olumsuz hükümleri arasında yapılabilecek tek şeyi gösteriyor: zikri sürdürmek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Söylersin de sen sözünden şaşmazsın

   Helâlini haramından seçmezsin

   Kepeğin tükeni su da içmezsin

   Hep deryalar senin olsa ne fayda

   1Söylersin de sen sözünden dönmezsin

   2helâlini haramından ayırt etmezsin

   3kepeğin tükenir, su da içmezsin

   4bütün denizler senin olsa ne fayda

   Dörtlük cimriliği ve inatçılığı yan yana koyuyor: sözünden dönmeyen ama helâlle haramı ayıramayan biri. Kepek, öğütülen tahılın en değersiz artığıdır; onu bile esirgeyen için deryaların sahibi olmak bir şey değiştirmez. Üçüncü dizedeki "tükeni" kaynağın çözülemeyen yeridir, günümüz Türkçesi sütunundaki karşılık ihtiyatlı bir okumadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Teslim Abdal eder, çöksem otursam

   Cümle varlığımı ele getürsem

   Şu yalan dünyayı zapta getürsem

   Hep dünyalar senin olsa ne fayda

   1Teslim Abdal der: çöküp otursam

   2bütün varımı yoğumu ele geçirsem

   3şu yalan dünyayı hükmüm altına alsam

   4bütün dünyalar senin olsa ne fayda

   Mahlas dörtlüğünde öğüt yön değiştiriyor: üç dörtlük boyunca "sen" diye seslenen şair kendini birinci tekile alıyor ve şartları büyüte büyüte sıralıyor — otursam, ele geçirsem, zapt etsem. Sonra redif geri dönüp hepsini siliyor. Son dizede "deryalar" yerine "dünyalar" konması, üçüncü dörtlüğün hükmünü bir ölçek büyütüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle