Hasret-i bâde ile olsa tenim hâk benim

Şarap hasretiyle ölen bir rindin dilinden beş beyit. Mezardan asma biter, idrak feleklerden ağır sayılır, göğsün yüz parça edilmesi istenir; son beyitte âşığa cefa taşını atan kendi aklı olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hasret-i bâde ile olsa tenim hâk benim

   Ser-i hâkimde sirişkim bitirir tâk benim

   1Şarap hasretiyle bedenim toprak olsa bile,

   2mezarımın başında gözyaşım bir asma bitirir.

   Şarap hasretiyle toprağa dönüşen bedenin başında, gözyaşı bir asma bitirir. ‘Tâk’ asmadır; hasret, ölümden sonra bile kendi içkisini üretecek bitkiye dönüşür. İmge başka şiirlerdeki mezar anlatılarıyla sıralanmaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bilirim asl-ı şu'ûnât-ı zamânı cümle

   Çekemez kuvve-i idrâkimi eflâk benim

   1Zamanda olup biten her şeyin aslını bilirim;

   2benim idrak gücümü felekler bile taşıyamaz.

   İddia büyük: zamanda olup biten her şeyin aslı biliniyor ve bu bilgi göklerin taşıyabileceğinden ağır. “Eflâk çekemez” deyişi hem taşıyamaz hem kıskanır anlamına açık duruyor. Bilgi bir üstünlükten çok bir yük olarak sunuluyor; gazelin sonu bunu doğrulayacak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ola tâ her biri bir dîde-i nezzâre dile

   Eyle dîdârın için sînemi sad-çâk benim

   1Her biri gönle bakan bir göz olsun diye,

   2yüzünü görebilmem için göğsümü yüz parça et.

   Göğüsteki her yarık bir göze benzetiliyor: yüz parça olan sine, sevgiliyi yüz ayrı yerden seyredecek bir organa dönüşüyor. “Sad-çâk” yüz parça, “dîdâr” ise yüz, görüş demek. İstek bir işkence talebi değil, bakma kapasitesini artırma isteği olarak kuruluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sâkiyâ eyle siyeh-mest ü mey-âlûd beni

   Dâmenim çirk-i alâyıktan ola pâk benim

   1Ey sâki, beni körkütük sarhoş et, şaraba bulanmış kıl;

   2eteğim dünya bağlarının kirinden temizlensin.

   Sâkiye sesleniş zevkten çok arınma ister: konuşan körkütük sarhoş ve şaraba bulanmış olursa eteğinin dünya bağlarının kirinden temizleneceğini söyler. Günah gibi görünen içki ile temizlik arasındaki terslik yalnız bu iki dizenin hükmü olarak korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Öyle mecnûn-ı melâmet-zedeyim ben Ekrem

   Kim atar seng-i cefâ başıma idrâk benim

   1Ekrem, öyle kınanmış bir mecnunum ki,

   2başıma cefa taşını atan kendi idrakimdir.

   Mahlas beyti taşlayanı beklenmedik bir yere koyuyor: cefa taşını atan halk değil, şairin kendi idraki. Mecnun taşlanır, ama burada delilikle akıl yer değiştiriyor ve asıl eziyeti anlamak veriyor. İkinci beyitteki idrak övgüsü böylece tersine dönmüş oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle