Nice bir Zülf Gibi Hâk İle Yeksân Olalım

Altı bentlik bir murabba; her bendin sonunda aynı çağrı döner: kadeh tasını getir. Şiir tek bir hareketi tekrarlar — kendini beğenmiş, dağınık, kederli hâlden çıkıp topluca sarhoş olmak — ve karşısına zahidi, hoca-fakihi, aynadaki kendi yüzünü alır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nice bir zülf gibi hâk ile yeksân olalım

   Nice bir turraları gibi perişan olalım

   Açılalım leb-i dilber gibi handân olalım

   Cür’adânı getür Abdal yine hayrân olalım

   1Daha ne kadar saç gibi toprakla bir olalım

   2daha ne kadar onun kâkülleri gibi dağınık olalım

   3açılalım, sevgilinin dudağı gibi gülen olalım

   4kadeh tasını getir Abdal, yine hayran olalım

   İlk üç dize sevgilinin bedeninden alınmış üç benzetmeyi âşığın hâline uygular: yere dökülen saç, dağınık kâkül, açılan dudak. İlk ikisi çöküş, üçüncüsü çıkıştır ve dönüş noktasını “açılalım” fiili kurar. Nakarat bu açılmanın aracını söyler ve şiiri baştan sona içki masasına bağlar.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Silelim gel berü âyine-i kalbin tozını

   Açalım kûhl-i gubâr ile yine can gözini

   Kulağa komayalım Hâce Fakîhin sözini

   Cür’adânı getür Abdal yine hayrân olalım

   1Gel beri, kalp aynasının tozunu silelim

   2toz sürmesiyle can gözünü yeniden açalım

   3hoca fakihin sözünü kulağımıza koymayalım

   4kadeh tasını getir Abdal, yine hayran olalım

   Bendin ustalığı tozun iki kez, iki karşıt işle geçmesindedir: aynadan silinir, göze sürme diye çekilir. Aynı madde hem engel hem ilaçtır. Üçüncü dize kalbi ve gözü açtıktan sonra kulağı kapatır; “Hâce Fakîh” bir kişi adı da olabilir, kitaptan konuşan tipin adı da.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kalmayub gülşen-i dilde eser-i hâr-ı melal

   Yeridir açıla yer yer gül-i gülzâr-ı hayâl

   Müfti-i aşk çü fetvâ virüben itdi helâl

   Cür'adânı getür Abdal yine hayrân olalım

   1Gönül bahçesinde melal dikeninden eser kalmayıp

   2hayal gülistanının gülleri yer yer açılsa yeridir

   3aşk müftüsü fetva verip helal ettiğine göre

   4kadeh tasını getir Abdal, yine hayran olalım

   Bent önce dikeni sökeceğini söyler, sonra gülün açılmasına izin ister, en sonunda izni verecek makamı kurar: aşk müftüsü. Şarabın haramlığı tartışması burada şeriatın kendi diliyle, fetva kelimesiyle karşılanır. Nakaratın buyruğu artık bir keyif değil, verilmiş bir hükmün gereğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yıkuben zühd ü vera’ mülkini giryân idelim

   Girelim cân ü gönül şehrini seyrân idelim

   Cem’ olub bir araya sohbet-i rindân idelim

   Cür’adânı getür Abdal yine hayrân olalım

   1Zühd ile takva ülkesini yıkıp ağlar hâle getirelim

   2can ile gönül şehrine girip gezelim

   3bir araya toplanıp rintler sohbetini kuralım

   4kadeh tasını getir Abdal, yine hayran olalım

   Üç dize bir sefer düzeni kurar: yıkmak, girmek, toplanmak. Yıkılan yer bir “mülk”, girilen yer bir “şehir”dir; zühd ile rindlik iki ülke gibi karşı karşıya konur. Rindliğin tek başına değil sohbetle, yani cemaatle tarif edilmesi bu murabbanın tekke tarafını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nice bir âyine-i câm ile hodbin olalım

   Nice bir bâde-i hamrâ gibi rengîn olalım

   Gele yek reng gedâlar gibi miskin olalım

   Cür’adânı getür Abdal yine hayrân olalım

   1Daha ne kadar kadeh aynasıyla kendini beğenen olalım

   2daha ne kadar kırmızı şarap gibi renkli olalım

   3gel, tek renk olup dilenciler gibi miskin olalım

   4kadeh tasını getir Abdal, yine hayran olalım

   Bent birinci bendin “nice bir” kalıbını geri getirir ama bu kez rengi tartışır: kırmızı şarap gibi “rengîn” olmak gösterişse, “yek reng” olmak riyasızlıktır. Kadehi aynaya benzetmek kendini seyretmek demektir; şiirin istediği ise aynadan çıkıp dilencilerin arasına karışmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Aşk esrârının anlamağa keyfiyyetini

   Ni’met-i hân-ı gamın almak içün lezzetini

   Hayretî’nin dahi arturmak içün hayretini

   Cür’adânı getür Abdal yine hayrân olalım

   1Aşkın sırlarının niteliğini anlamak için

   2gam sofrasının nimetinden lezzet almak için

   3Hayretî'nin de hayretini artırmak için

   4kadeh tasını getir Abdal, yine hayran olalım

   Son bent üç dizeyi de “için” ile bitirerek nakaratı bir gerekçeler listesinin sonucu hâline getirir; beş bent boyunca buyruk olan çağrı burada sonuç cümlesine döner. Üçüncü dizede mahlas kendi anlamıyla oynar: Hayretî'nin artacak olan şeyi hayrettir, yani adıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle