Hatt Âver Olmuş Eyyâm-ı Bahâr-ı Hüsnüñ Geçmiş

Geçmiş redifiyle gençlik baharının sona erişini, meclisteki gizli sözü ve sevgilinin semtinden geçmenin tehlikesini ardışık zaman katmanlarında işler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hatt âver olmuş eyyâm-ı bahâr-ı hüsnüñ geçmiş

   Bilür ol şûh görse ‘âşıkun ammâ zamân geçmiş

   1Yüzünde ayva tüyleri belirmiş; güzelliğinin bahar günleri geçmiş.

   2O güzel, âşığı görse bunu anlar; ama zaman geçmiştir.

   Redif olan “geçmiş” iki işi birden görür: hem yürüyüp uzaklaşmayı hem de rivayet kipini taşır, yani haber şairin kendi gözünden değil sonradan duyulmuş gibi gelir. Hatt'ın belirmesi bahar günlerinin bittiğinin ilanıdır; ikinci dize bu farkına varışı bile geç bulur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Olup pâ-mâl-i hayret kendüden geçmiş dil-i şeydâ

   Semend-i nâza binmiş korkarım ol bî-amân geçmiş

   1Deli gönül hayret altında ezilip kendinden geçmiş;

   2korkarım o aman vermeyen sevgili naz atına binip geçmiştir.

   Gönül burada pâ-mâl, yani ayak altında ezilmiştir; ezen şey de düşman değil hayretin kendisidir. Karşısındaki hareket ise yükselmedir: sevgili semend-i nâza binmiştir. Beyit böylece yerdeki şaşkın ile at üstündeki nazlıyı aynı geçiş anında yan yana koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şad ü hâl dil-i ‘uşşâkdan geçdikçe meclisde

   Baña dâ’ir de sohbet geçmiş ammâ pek nihân geçmiş

   1Mecliste âşıkların sevinci ve hâli konuşuldukça,

   2benimle ilgili de sohbet geçmiş; ama çok gizli geçmiş.

   Meclis bu beyitte bir dedikodu sahnesine döner: âşıkların hâli konuşulmuş, arada şairin adı da geçmiştir. Asıl vurgu “pek nihân” kaydındadır; kendisi hakkında konuşulmuş olması bir tesellidir ama gizli konuşulmuş olması aynı teselliyi geri alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Geçerken sîm-tenler âh ü feryâd eylemiş ağyâr

   Bu bir darb-ı meseldür kim it ürmüş kâr-bân geçmiş

   1Gümüş bedenliler geçerken rakipler âh edip feryat etmiş;

   2‘Kervan geçmiş, it ürümüş’ diye bir atasözü vardır.

   Beyit bir sahne kurup arkasından atasözüyle kapatır: sîm-tenler geçerken ağyârın feryadı, kervan geçerken havlayan itin sesine indirgenir. Darb-ı meselin araya girmesi rakibin gürültüsünü çürütmez, gereksiz kılar; yürüyen kafile zaten durmamıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu günlerde hazer it geçme Kânî semt-i dilberden

   Seni gamz eylemiş ağyâr o pîr-i hâne yan geçmiş

   1Kânî, bu günlerde sakın sevgilinin semtinden geçme;

   2rakip seni ihbar etmiş, o evin ihtiyarı yanından geçmiş.

   Makta sesini uyarıya çevirir ve “hazer it” diye tembihler. Tehlike sevgili değil çevredir: ağyâr ihbar etmiş, evin ihtiyarı da yandan geçmiştir. Şiir boyunca uzaktan izlenen geçişler burada şairin kendi geçişini yasaklayan somut bir riske dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle