Murâdın anlarız ol gamzenin iz’ânımız vardır

Beşiktaş’taki viran eve davetten pençeli fermana, zahide meydan okumadan rakip kıskançlığına uzanan; iddiasını her beyitte ‘vardır’ diyerek kuran yedi beyitlik gazel.

1. 1

   Murâdın anlarız ol gamzenin iz’ânımız vardır

   Belî söz bilmeziz ammâ biraz irfânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1O yan bakışın ne istediğini anlarız; anlayışımız vardır.

   2Evet, söz ustası değiliz ama biraz irfanımız vardır.

   Beyit yorumu +

   Şair kendini önce küçültüyor, sonra küçülttüğü yerden bir üstünlük çıkarıyor. Söz bilmemek itiraf edilirken bakış okumak marifet sayılıyor; ölçü kitaptan tecrübeye kayıyor.

2. 2

   O şûhun sunduğu peymâneyi reddetmeziz elbet

   Anınla böylece ahd etmişiz peymânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1O şuhun sunduğu kadehi elbette geri çevirmeyiz.

   2Onunla böyle sözleşmişiz; verilmiş bir sözümüz vardır.

   Beyit yorumu +

   ‘Peymâne’ kadeh, ‘peymân’ ahittir; iki kelime bir harf farkıyla aynı beyitte duruyor. İçmek böylece keyif olmaktan çıkıp tutulması gereken bir söze bağlanıyor.

3. 3

   Münâsibdir sana ey tıfl-ı nâzım hüccetin al gel

   Beşiktaş’a yakın bir hâne-i vîrânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey nazlı çocuğum, sana uygun düşer: belgeni al gel.

   2Beşiktaş’a yakın viran bir evimiz vardır.

   Beyit yorumu +

   Davet, mahalle adı ve resmî belge istenerek yapılıyor. Nedîm klasik gazelin adressiz sevgilisini İstanbul haritasına yerleştiriyor; teklif, tapu diliyle söylendiği için hem ciddi hem şakacı duruyor.

4. 4

   Elin koy sîne-i billûra rahm et âşıka zîrâ

   Beyâz üzre bizim de pençe bir fermânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1Elini billur göğsüne koy da âşığa acı, çünkü

   2beyaz üzerine pençeli bir fermanımız vardır.

   Beyit yorumu +

   Beyaz göğse konan el, beyaz kâğıda basılan padişah tuğrasına benziyor. Âşık merhamet dilenirken elindeki belgeyi de gösteriyor: acımak isteğe değil hükme bağlanıyor.

5. 5

   Güzel sevmekte zâhid müşkilin var ise bizden sor

   Bizim ol fende çok tahkîkimiz itkânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey zahit, güzel sevmekte bir zorluğun varsa bize sor.

   2O ilimde çok araştırmamız, çok ustalığımız vardır.

   Beyit yorumu +

   Aşk burada medresede okutulan bir ‘fen’ gibi anlatılıyor ve şair kendini o dalın hocası ilan ediyor. Zahide yöneltilen davet, dindarlığı değil bilgisizliği hedef alıyor.

6. 6

   Kuçup her şeb miyânın cânına cân katmada ağyâr

   Behey zâlim sen insâf et bizim de cânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1Rakipler her gece belini kucaklayıp canına can katıyor.

   2Behey zalim, insaf et; bizim de canımız vardır.

   Beyit yorumu +

   ‘Bizim de canımız vardır’ sözü gazelin en gündelik cümlesi; kavga eden iki kişi arasında da duyulabilir. Yüksek üslup bir anda sokak diline iniyor ve sitem bu yüzden inandırıcı oluyor.

7. 7

   Sıkılma bezme gel bîgâne yok da’vetlimiz ancak

   Nedîmâ bendeniz var bir dahı sultânımız vardır

   Günümüz Türkçesi +

   1Sıkılma, meclise gel; yabancı yok, davetlimiz belli.

   2Nedîmâ kulunuz var, bir de sultanımız vardır.

   Beyit yorumu +

   Meclisin nüfusu iki kişiye indiriliyor: bir kul, bir sultan. Kalabalığı eleyen bu davet, mahremiyeti güvence olarak sunuyor ve şairin adı da listeye kul sıfatıyla giriyor.