Şevk-aver olunca dile nezzârelerin hep

Beş beyit boyunca göğüsteki yara biçim değiştirir: bakışla açılan bir nur goncası, ayrılıkla ışık akıtan fıskiye, elmas tozu ve sonunda boyna geçirilen gam zinciri olur. Dönüşümler yalnız mevcut beyitlerin imgeleriyle açıklanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şevk-aver olunca dile nezzârelerin hep

   Çün gonçe-i envâr açılır yârelerin hep

   1Bakışların gönle şevk getirince

   2yaraların hep bir nur goncası gibi açılır.

   Bakış gönle şevk getirince yaralar nur goncası gibi açılır. ‘Şevk-âver’ ile ‘gonçe-i envâr’ aynı aydınlanma hareketini iki aşamada kurar: önce gönül canlanır, sonra yaralar ışıklı çiçeklere dönüşür. Dışarıdan bir nazire ilişkisi kanıt diye eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir tig-ı ser-endâz çekip çârelerin gör

   Geldi der-i ihsânına bî-çârelerin hep

   1Baş uçuran bir kılıç çekip çarelerine bak;

   2çaresizlerin hepsi ihsan kapına geldi.

   Beyit “çâre” ile “bî-çâre” arasında bir kelime oyunu kuruyor: çare kılıçtır, çaresizler de onu istemeye gelmiştir. Sevgilinin kapısı bir hayır kapısına benzetiliyor, ama orada dağıtılan şey ekmek değil ölüm. “Ser-endâz” baş atan, baş uçuran demek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gör sîne-i pür-dâgımı ey vird-i tecelli

   Envâr akıtır hicr ile fevvârelerin hep

   1Ey tecelli virdi, yaralarla dolu sinemi gör;

   2fıskiyelerin ayrılıkla hep nurlar akıtır.

   Yaralarla dolu sine bir bahçe havuzuna dönüşür: her yara bir fıskiye ağzı gibi ayrılıkla nur akıtır. Su yerine ışığın akması, ‘vird-i tecelli’ hitabındaki ilahî görünüşle ‘envâr’ı aynı beyitte birleştirir; başka bir şiirle karşılaştırma yapılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hûrşîde eder nâz olıcak sûde-i elmas

   Her dâg-ı dili sînesi sad pârelerin hep

   1Elmas tozuna dönüşünce güneşe naz eder

   2göğsü yüz parça olanların her gönül yarası.

   Cümle ikinci dizedeki özneyi sona bırakır: göğsü yüz parça olanların her gönül yarası, elmas tozuna dönüşünce güneşe naz eder. Yaranın parlaklığı güneşle yarışır; modern iki satır özgündeki yüklem ve özne sırasını korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ekrem gibi gördükçe ser-i zülfün olurlar

   Gerden-zen-i zencîr-i gam âvârelerin hep

   1Avarelerin hepsi, Ekrem gibi zülfünün ucunu gördükçe

   2gam zincirini boyunlarına vururlar.

   Zülfün ucu gam zincirine dönüşür. ‘Gerden-zen’ boyna vuran demektir; avareler Ekrem gibi zülfü gördükçe zinciri kendi boyunlarına geçirir. Böylece tutsaklığın eyleyeni dışarıdaki biri değil âşıkların kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle