Târik-i Dâr ü Diyârum Aña mı Acıyayım

Terk edilen yurt, yaralı av, ayrılık yazısı ve içkiyi ‘ona mı acıyayım’ sorusunda karşılaştırır; asıl acıyı yaralı göğüste toplar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Târik-i dâr ü diyârum aña mı acıyayım

   Mübtelâ-yı gam-vârum aña mı acıyayım

   1Yurdunu terk eden benim; ona mı acıyayım?

   2Gama tutulmuş varlığım benim; ona mı acıyayım?

   Şiir soruyla açılır ve soru şaire kendi hâlini dışarıdan gösterir: “aña mı” dediği şey kendisidir. İki dize iki sıfat sunar; biri yurdundan olmayı, öteki gama tutulmayı söyler. Acımanın nesnesi böylece baştan ikiye bölünür ve hangisinin daha çok acınacağı belirsiz kalır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir yaralu berelü beste-i fitrâk-ı gamum

   Katı bir ham şikârum aña mı acıyayım

   1Gamın eyer kayışına bağlanmış yaralı bereli biriyim;

   2çok toy bir avım; ona mı acıyayım?

   Âşık burada avlanmış bir hayvana çevrilir: yaralı, bereli ve fitrâka bağlanmış. Bağlayan da avcı değil gamın kendisidir. “Ham şikâr” nitelemesi acıyı artırır; yakalanan hayvan yalnız yaralı değil, aynı zamanda toy ve deneyimsizdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zîr-i meşk şeb-i firkat karalar itdi

   Meşk-i hasret karalarum aña mı acıyayım

   1Ayrılık gecesinin yazısı karalar yazdı;

   2hasret alıştırmasıyla karalanan yazılarıma mı acıyayım?

   Beyit yazı sahnesi kurar: ayrılık gecesi karalar yazmış, hasret de bir meşk, yani yazı alıştırması olmuştur. Karalamak fiili iki anlamı birden taşır; hem mürekkeple doldurmak hem karartmak. Acınacak olan şey de bu yüzden kâğıtla iç arasında salınır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Meyledür râbıta-i rindegî-i her bârum

   Rûz u şeb bâde-güsârum aña mı acıyayım

   1Her defasında beni rindlik bağına çeken şaraptır;

   2gece gündüz içki içen hâlime mi acıyayım?

   Rindlik burada seçim değil râbıta, yani bağdır; şairi her defasında oraya çeken şarabın kendisidir. Rûz u şeb ifadesi içmeyi bir hâlden alışkanlığa taşır. Soru da bu yüzden keskinleşir: acınacak olan içki mi, yoksa onu bırakamayan mıdır?

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hicr idelden beni jengâr-ı gam yâre dûçâr

   Kâniyâ sîne figârum aña mı acıyayım

   1Ayrılık beni gam pasıyla yaraya düşürdüğünden beri,

   2ey Kânî, yaralı göğsüme mi acıyayım?

   Makta soruyu son kez sorar ve nesnesini kesin biçimde belirler: sîne figâr, yaralı göğüs. Ayrılık bu kez pas olarak resmedilir; jengâr, madeni yavaşça yiyen şeydir. Böylece acı ani bir darbe değil, zamanla oyulan bir aşınma olarak bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle