Tefelsüf

Şair kendi şiirini yazarken harcadığı emeği ölçü alıp aynı ölçüyü hayatına uyguluyor: başına gelen felaket de mutluluk da kendi didinmesinin eseri. Başlıktaki "felsefe taslama" ise iddianın altını oyuyor; manzume, benliğini bile elinde oyuncak sayan bir kapanışa varıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Evet, nasıl veriyorsam bu nazma şimdi emek,

   Şu cümlelerde, şu nesc-i rakîk-i san'atte

   Nasıl bu cehdimi kaabilse anlamak, görmek,

   Nasîb-i ömrüm olan nekbet ü saâdet de

   Gelir vücuda bütün kedd-i ihtiyarımla.

   1Evet, bu şiire şimdi nasıl emek veriyorsam,

   2şu cümlelerde, sanatın şu ince dokusunda

   3bu çabamı görmek, anlamak nasıl mümkünse,

   4ömrüme düşen felaket de mutluluk da

   5bütünüyle kendi seçtiğim didinmeyle var olur.

   İlk beş dize tek bir karşılaştırmayı tamamlar: şiire verilen emeğin görülüp anlaşılması gibi, ömre düşen felaket ile mutluluğun da konuşanın kendi seçtiği didinmeyle meydana geldiği ileri sürülür. ‘Nesc-i rakîk’ sanatın ince dokusunu, ‘kedd-i ihtiyar’ ise iradeyle çekilen zahmeti anlatır; cümle tamamlanmadan okuma kartı bölünmez.

   Bütün beşlik yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İçimden eğlenirim ba’zı iğbirârımla:

   1Kimi zaman kendi küskünlüğüme içimden gülerim:

   Tek dize, konuşanın kimi küskünlüklerine içinden güldüğünü söyler. Bu kısa ara, hemen önceki güçlü irade iddiasını gevşetir ve başlıktaki ‘felsefe taslama’ tonunu görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Benim yapan bu hayat-ı melûl ü mes'ûdu,

   Benim veren o ruhâm-ı hakîre keyfimce

   Şu vaz'-ı dilberi, yahut bu şekl-i merdûdu,

   Benim elimde benim benliğim de bâziçe...

   1Bu hem kederli hem mutlu hayatı yapan benim;

   2o değersiz mermere keyfimce

   3şu güzel duruşu ya da bu çirkin biçimi veren benim;

   4benim benliğim de benim elimde bir oyuncak…

   Son dört dize yapan ve biçim veren özneyi iki kez ‘Benim’ diye öne çıkarır. Hayat, güzel ya da reddedilen biçimi alabilen bir mermer; benlik ise aynı elin oyuncağıdır. Böylece heykeltıraş benzetmesi, hayatın ardından benliğin de iradenin elinde olduğu iddiasıyla kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle