Tövbekâr ol gönül, yoldan çıkma

Sümmânî gönle tövbe, doğru yol, iyilik ve ölçü öğütleri verir. Namertten şefaat beklenmez; kötüyle arkadaşlık, el vebali ve soyla övünme reddedilir. Hayrın gösterişsiz yapılması, başa gelenin Tanrı’dan bilinmesi ve sevilen yere aşırı giderek muhabbetin tüketilmemesi istenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tevbekâr ol gönül tarikten çıkma

   Namertten şefaat şifadar’ olmaz

   1Tövbekâr ol gönül, doğru yoldan çıkma.

   2Namertten şefaat ve şifa gelmez.

   Tövbe yalnız geçmiş kusurdan dönmek değil, tarik denen doğru yönü korumaktır. Namertten şefaat beklememek, ahlaki niteliği olmayan kişiye kurtarıcı güç yakıştırmama uyarısıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eylik eyle sakın bir gönül yıkma

   Görüşme kötüyle onda ar olmaz

   1İyilik yap, sakın bir gönül yıkma.

   2Kötü kişiyle görüşme; onda utanma duygusu olmaz.

   İyilik emri gönül yıkmama sınırıyla birlikte verilir. Kötü kişiyle görüşmeme öğüdü, ondaki ar duygusu eksikliğinin başkasını da incitecek ölçüsüz davranışlara yol açacağı düşüncesine dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dinle bu dünyanın kîlü kalini

   Gözetle kâmilin bir kemalini

   1Bu dünyanın bitmeyen çekişmesini dinle.

   2Olgun kişinin kemalini gözet.

   Dünyanın kîlü kalini dinlemek onun gürültüsünü tanımaktır; fakat örnek alınacak kişi kâmildir. Şair geçici tartışmadan kalıcı olgunluğa yönelen seçici bir dikkat önerir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Düşürme üstüne el vebalini

   Zira böyle kişi bahtiyar olmaz

   1Başkasının vebalini üstüne alma.

   2Çünkü böyle davranan kişi bahtiyar olmaz.

   El vebalini üstlenmek başkasının hakkını ve günahını taşımaktır. Böyle bir yükün bahtiyarlık getirmeyeceği söylenerek mutluluk, kazançtan önce kimseye zarar vermeyen vicdanla ilişkilendirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Namertler içinden hicret et durma

   Yapacağın hayrı kimseye sorma

   1Namertlerin arasından durmadan uzaklaş.

   2Yapacağın iyiliği kimseye sorma.

   Namert çevreden hicret etmek ahlaki korunmadır; yapılacak hayrı kimseye sormamak ise iyiliği onay ve gösterişe bağlamamaktır. İki öğüt, çevre baskısına rağmen doğru eylemi sürdürmeyi ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kişi zadelikle kendini kurma

   Mezartaşı ile iftihar olmaz

   1Soylu doğmuş olmakla kendini yüceltme.

   2Mezar taşıyla övünülmez.

   Soyla övünmek mezar taşına güvenmeye benzetilir; ikisi de kişinin kendi emeği olmayan geçmiş işaretleridir. Şair değeri atalardan ve ölüm sonrası unvandan değil bugünkü davranıştan bekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   SÜMMANÎ ahedüp sararıp solma

   Gelen Tanrıdandır kimseden bilme

   1Sümmânî, söz verip sararıp solma.

   2Başına gelen Tanrı’dandır; kimseden bilme.

   Sümmânî’ye ahdedip solmama çağrısı, sözün ağırlığı altında ümitsizleşmemeyi belirtir. Başına geleni Tanrı’dan bilmek insanlara kin yüklemeyen bir kader ve teslimiyet anlayışıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sevildiğin yere çok gidip gelme

   Kesilir muhabbet itibar olmaz

   1Sevildiğin yere çok sık gidip gelme.

   2Yoksa sevgi kesilir, itibar kalmaz.

   Sevilen yere çok sık gitmek muhabbeti aşındırabilir. Son öğüt, yakınlığın da ölçü istediğini söyler; sürekli görünme isteği sevgi ve itibarı çoğaltmak yerine tüketebilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle