Yine müjde kıldı sultân-ı nevrûz

Nevruzun gelişi güneşi, çiçekleri, akarsuları ve kırmızı laleleri canlandırır; sakinin kadehiyle bülbülün sesi aynı bahar meclisinde birleşir ve şair hayatın kısa zevkini sürmeye çağırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yine müjde kıldı sultân-ı nevrûz

   Şu’le-i nûr ile mihr-i şebefrûz

   1Nevruz sultanı yine müjde verdi;

   2geceyi aydınlatan güneş ışığı parladı.

   Nevruz kişileştirilerek müjde getiren bir sultan olur; onun gelişi geceyi yaran güneş ışığıyla duyurulur. Böylece takvimdeki yeni gün, yalnız bir tarih değil karanlığı dağıtan görkemli bir hükümdar girişi gibi sahnelenir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İrişti zerrîne feth-i Messîhâ

   Mir’ât-ı feleği kıldı mücellâ

   1Mesih’e ilişkin altın renkli fetih erişti;

   2göğün aynasını parlattı.

   Birim, kaynakta açıkça ‘zerrîne feth-i Messîhâ’ der; bu tamlama günümüz Türkçesinde baskıda bulunmayan ‘nefes’ veya ‘soluk’la değiştirilmez. Altın renkli geliş ile göğün aynasının parlaması korunur, tamlamanın özel anlamı kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dürlü şükûfeler dürlü kokular

   Hep eridi karlar revanî sular

   1Çeşit çeşit çiçekler, türlü kokular belirdi;

   2karlar eridi, sular akmaya başladı.

   Çiçek ve koku çeşitliliği görme ile koklamayı birlikte harekete geçirir. Karın eriyip suyun akması, baharı yalnız süslü bir manzara olmaktan çıkarır; donmuş dünyanın yeniden dolaşıma girdiği fiziksel değişimi bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dürlü hâlet verir cihâna bûlar

   Irmaklar bulandı mevc urdu deryâ

   1Bu kokular dünyaya türlü hâller verir;

   2ırmaklar bulanıp taşar, deniz dalgalanır.

   Kokuların dünyaya hâl vermesi, görünmez etkinin bütün çevreyi dönüştürmesidir. Irmağın bulanıp denizin dalgalanması da baharın sakin bir dekor değil, suyu yerinden oynatan güçlü ve taşkın bir hareket olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nergisin kalmadı uyhu gözünde

   Çemen mevc urdukça sahrâ yüzünde

   1Nergisin gözünde artık uyku kalmadı;

   2çimen kırların yüzünde dalgalandıkça.

   Nergis, biçimi gözle ilişkilendirilen bir çiçektir; uykusunun kaçması çiçeğin açılışını insan uyanışı gibi anlatır. Çimenin kır yüzünde dalgalanmasıyla bütün tabiat tek bir canlı beden görünümü kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Uyanıp bir ferah buldu özünde

   Görünür câbecâ lâle-i hamrâ

   1O da uyanıp içinde bir ferahlık buldu;

   2yer yer kırmızı laleler görünür.

   Uyanan öznenin ferahlığı, önceki nergis imgesini sürdürür; kırmızı laleler bu canlanmanın görünen işaretleridir. ‘Yer yer’ ifadesi kır yüzeyine dağılan renk lekelerini belirtir ve baharın alanını genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sâkiyâ piyâle alınca ele

   Gör ne rümûz ile arzeder güle

   1Ey saki, kadehi eline aldığında

   2güle nasıl işaretler sunduğuna bak.

   Saki kadehi kaldırınca yaptığı hareket, güle sunulan gizli bir işaretler dili sayılır. Kadeh ile gülün renk ve biçim yakınlığı, meclis davranışını tabiatla konuşturur; insan eli baharın söyleşisine katılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Surâhi şevk ile eder gulgüle

   Mahabbet namesin bülbül-i gûyâ

   1Sürahi şevkle fokurdayıp ses verir;

   2konuşan bülbül sevgi mektubunu okur.

   Sürahinin dökülürken çıkardığı ses şevkli bir gürültüye, bülbülün ötüşü ise sevgi mektubunun okunmasına dönüşür. Cansız kap ve kuş aynı mecliste konuşur; sesler bahar aşkının haberini birlikte yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer elde ferah bir câm-ı Cem’dir

   Ölmeden sürelim bu da bir demdir

   1Ömer’in elindeki ferahlatıcı kadeh Cem’in kadehidir;

   2ölmeden bu anı da yaşayalım.

   Cem’in efsanevi kadehi eldeki şaraba görkem ve dünya bilgisi çağrışımı kazandırır. Şair ölümü anarak zevki sınırsızlaştırmaz; tam tersine anın geçiciliğini kabul edip eldeki kısa zamanı değerlendirmeyi önerir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Meclis-i gamhâne kayd u elemdir

    Mey ü mâhbûb ile kekişti sahra

    1Gam evi meclisi bağ ve elemdir;

    2sahra, şarap ve sevgiliyle çekişti.

    İlk dize gamhâne meclisini bağ ve elemle tanımlar. İkinci dizede özne sahradır; çekiştiği veya karşılaştırıldığı unsurlar şarap ile sevgilidir. ‘Kekişti’ yüzeyi korunur, kaynakta olmayan neşenin kederle savaşı ilişkisi kurulmaz.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle