Şairler

Fahrî mahlasıyla şiir yazan Hüseyin Fahreddin Dede, Bahariye Mevlevîhânesi şeyhi, bestekâr ve ney virtüozudur. Türkçe ve Farsça şiirlerinde Mevlevî irfanını, Ehl-i beyt sevgisini ve musiki kültürünü bir araya getirdi.

Edirne'de helvacılık yaparak geçinen, bu yüzden “Emîr Hüseyin Helvâyî” diye tanınan tekke şairi. Şiirlerinin bir kısmını heceyle yazdı. Tezkire yazarları onu başkalarının gazellerini sahiplenmekle suçlar; buna karşılık mecmualarda ona bağlanan nefesler kendi başlarına tutarlı bir tasavvuf dili kurar.

III. Selim, İlhâmî mahlasıyla hacimli bir divan bırakan Osmanlı padişahı, şair, bestekâr ve hattattır; şiirinde aşk, hikmet, vatan ve saltanatın geçiciliğini işler.

Tanzimat edebiyatının kurucu adlarından İbrahim Şinâsî; gazetecilik, sade nesir ve akılcı şiir diliyle yeni Türk edebiyatının kamusal söz alanını genişletti.

Kayseri'de yetişen, Akşemseddin'e bağlanan ve Gülşen-i Niyâz sahibi olarak anılan 15. yüzyıl tekke şairi.

İsmail (Bektaşî şairi), bu pakette yalnız kanonik kimlik kaydı ve basılı kaynakta kendisine bağlanan şiirlerle temsil edilir; doğrulanmayan biyografik ayrıntılar profile eklenmez.

İsmâil Hakkı Bursevî, Celvetiyye şeyhi, müfessir ve divan-tekke şairidir; şiir ve nesrinde tasavvufî eğitim, vahdet düşüncesi ve ahlâkî öğretiyi işler.

İzzeddin Hasanoğlu, Azerbaycan Türkçesiyle yazan en eski tanınmış şairlerdendir; Türkçe şiirlerinde Hasanoğlu, Farsça şiirlerinde Pûr-i Hasan mahlasını kullanır.

Kadı Burhâneddîn Ahmed, 745/1345'te doğan; kadılık ve vezirlikten sonra 782/1381'de kendini hükümdar ilan ederek Sivas ve Kayseri merkezli bir devlet kuran, 800/1398'de Akkoyunlu Kara Yölük Osman Bey tarafından öldürülen âlim ve şairdir. Tek nüshası British Library'de bulunan Türkçe divanı 1268 tam gazel, 20 rubai ve 116 tuyuğ taşır.

Kalecikli Mirâtî, asıl adı Mehmed olan 19. yüzyıl Bektaşi şairidir. Nefeslerinde ikrar, marifet, vahdet ve Hacı Bektaş'a bağlılığı işler; aynı mahlası taşıyan Tosyalı Mirâtî ve başka şairlerden yer ve eser kanıtıyla ayrılır.

16. yüzyıl Bektaşî şairi. Hayatı hakkında tezkirelerde bilgi yoktur; adı, şiirlerine rastlanan eski cönk ve mecmualardan bilinir. Hem aruzla gazel hem heceyle nefes söyler, metinlerinde Hurufî harf düşüncesi ile Ehl-i beyt sevgisi iç içe geçer.

Hz. Ali'yi ilâhî sıfatlarla anan, Mi'râc ve on iki imam anlatısını aruzla söyleyen bir Bektaşî şairi. Bektaşî mecmualarında çok sayıda nefesi bulunuyor; hayatına dair hiçbir belge yok, ne doğum ne ölüm yılı biliniyor. Aynı adı taşıyan ve vahdet-i vücûd söyleyen mutasavvıf Kanber'den ayrı bir kişidir.

Ebû Bekîr Kânî, 1712'de Tokat'ta doğan, Divân-ı Hümâyûn kaleminde ve Eflak voyvodalarının hizmetinde kâtiplik yapan divan şairi ve münşidir. Nükteli mektupları ve mizahıyla tanınır; ölüm tarihi TEİS'te Kasım 1791, TDV İslâm Ansiklopedisi'nde Şubat 1792 olarak verilir.

Sevdayı, ayrılığı, gurbeti, tabiatı ve ölümü duru Türkçeyle söyleyen âşık edebiyatının zirve adlarından. Şiirleri sözlü aktarım ve cönkler üzerinden yaşadığı için metinlerde varyantlar bulunabilir.

Şiirleri derlemelerde Karamanlı Gufrânî adıyla yer alan şair; taradığımız biyografi kaynaklarında hakkında madde bulunamadı, künyedeki yer bilgisi yalnız mahlasından gelir.

Kararsız Veli, bu pakette yalnız kanonik kimlik kaydı ve basılı kaynakta kendisine bağlanan şiirlerle temsil edilir; doğrulanmayan biyografik ayrıntılar profile eklenmez.

Şiirleri Sadeddin Nüzhet Ergun'un 1955 tarihli Bektaşî Şairleri ve Nefesleri derlemesinde Kâtib (18. yüzyıl Bektaşî şairi; kaynak-bağlı) adıyla yer alan şair; kimliği basılı bölüm ve mahlasla sınırlıdır, kaynaklarda hayatına dair bilgi bulunmamaktadır.

Türkçe tekke şiirinin kurucu adlarından biri; kaynakların birleştiği tek çerçeve, Abdal Musa'nın halifesi olduğu ve Mısır'da bir Bektaşî tekkesi kurduğudur. Heceyle nefes, aruzla uzun mesnevi söyler; Dolabnâme'de bir su dolabını konuşturur, Minbernâme'de bilmek iddiasını hesaba çeker. Doğum ve ölüm yılları kesin değildir, hayatına dair anlatılanların çoğu menakıbnameden gelir.

Alevî-Bektaşî geleneğinin kurucu şairlerinden; şiirlerinde geçen kişi ve yer adlarından II. Murad devrinde Balkanlar ve Anadolu'da dolaştığı anlaşılır, doğum-ölüm tarihleri kesinleşmemiştir.

TEİS maddesi Ahmed adlı Bektaşi şairini Kazak Abdal mahlasıyla tanımlar ve Ergun'un Kazak Ahmed Baba kaydını aynı kişiye bağlayan ihtiyatlı tespitini aktarır.