Celâl Sahir Erozan

Celâl Sahir Erozan kimdir?

Celâl Sahir Erozan, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre 29 Eylül 1883'te İstanbul Aksaray'da doğdu ve 16 Kasım 1935'te Kadıköy'de öldü. Servet-i Fünûn, Fecr-i Âti, Millî Edebiyat ve Cumhuriyet dönemi edebiyatının içinden geçen bir şairdir.

Adı iki şeyle birlikte anılır: 1909'da kurulan Fecr-i Âti topluluğu ve aynı yıllardan sonra katıldığı Yeni Lisan hareketi. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre dilde sadeleşmeyi savundu ve şiirini aruzdan hece ölçüsüne taşıdı; aynı madde onu çok üretken olmakla birlikte akımları izleyen, öncülük etmeyen ikinci sırada bir isim olarak değerlendirir.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre babası II. Abdülhamid devri kumandanlarından İsmail Hakkı Paşa, annesi şair Fehime Nüzhet Hanım'dır. TDV İslâm Ansiklopedisi anne tarafının İran asıllı bir soydan geldiğini kaydeder. Üç kez evlendi ve toplam altı çocuğu oldu.

Öğrenimini Şemsü'l-Maarif'te başlattı; Numune-i Terakki Mektebi, Davud Paşa Deniz Rüştiyesi ve Vefa İdadisi'nde okudu, Mekteb-i Hukuk'a iki yıl devam edip bitirmedi. 1903'te Hariciye Nezareti'nde kâtip olarak çalışmaya başladı. Sonraki yıllarda Mercan ve Kabataş idadileri, İstanbul Lisesi, Galatasaray Lisesi ile İstanbul Muallim Mektebi'nde kompozisyon, edebiyat ve Fransızca hocalığı yaptı.

Yayıncılık tarafı yoğundur: II. Meşrutiyet'ten sonra Seyyâre ve Demet dergilerini çıkardı, Bilgi Mecmuası'nı yönetti; Musavver Muhit, Süs, Yeni Kitab, Edeb ve Mehâsin gibi dergilerde yazdı. 1899 dolaylarında Servet-i Fünûn çevresine girdi, 1909'da Fecr-i Âti topluluğuna katıldı ve aynı yıldan itibaren Yeni Lisan hareketinde yer aldı.

Atatürk'ün isteğiyle, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üçüncü döneminin sonundan ölümüne kadar — 1928-1935 arası — Zonguldak mebusluğu yaptı. Türk Dil Kurumu'nda başkan vekilliği görevinde bulundu ve dil reformu heyetinde çalıştı. TDV İslâm Ansiklopedisi ölüm nedenini akciğer kanseri olarak verir.

Eserleri şiir, mensur şiir, antoloji, çeviri ve dil çalışmalarına dağılır: Kardeş Sesi (1908), Beyaz Gölgeler (1909, doksan üç metin), Buhran (1909, otuz sekiz mensur şiir), Siyah Kitap (1911), Kıraât-ı Edebiyye (1912-1914), Simon (1913, çeviri), Müntehâb Çocuk Şiirleri (1918-1919), İstanbul İçin Meb'us Namzedlerim (1919, satirik şiir) ve İmlâ Lûgati (1929).

Şiir anlayışı ve dili

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü şiirinde duygu ve ruh hâlinin ön planda olduğunu belirtir; işlediği konuları aşk, kadın, doğa, melankoli, ölüm, yalnızlık ve hayal-hakikat çatışması olarak sayar. Etkilendiği adlar Muallim Naci, Tevfik Fikret ve Cenap Şehabettin'dir.

Ölçüdeki kırılma külliyatın içinde okunabilir: 1909'dan sonra Yeni Lisan hareketine katılınca şiirini aruzdan hece ölçüsüne taşıdı ve dilde sadeleşmeyi savundu. İlk kitaplarıyla sonraki şiirleri arasındaki fark bu geçişin izidir.

Kadın teması üzerine yapılan değerlendirme de kaynaklarda kayıtlıdır: TDV İslâm Ansiklopedisi onu aşk ve kadın şairi diye anmakla birlikte, kadın hakları konusundaki tutumunun toplumsal sınırlar içinde kalan ölçülü bir savunu olduğunu belirtir.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Kardeş Sesi1908'de yayımlanan şiir kitabı.
• Beyaz Gölgeler1909'da yayımlanan şiir kitabı; doksan üç metin içerir.
• Buhran1909'da yayımlanan mensur şiir kitabı; otuz sekiz metin.
• Siyah Kitap1911'de yayımlanan şiir kitabı.
• Kıraât-ı Edebiyye1912-1914'te yayımlanan antoloji.
• Müntehâb Çocuk Şiirleri1918-1919'da yayımlanan çocuk şiirleri antolojisi.
• İstanbul İçin Meb'us Namzedlerim1919'da yayımlanan satirik şiir kitabı.
• İmlâ Lûgati1929'da yayımlanan dil çalışması.

Edebiyat tarihindeki yeri

Erozan'ın adı, Servet-i Fünûn'dan Cumhuriyet'in dil reformuna uzanan bir hattın tek kişide görülebildiği yerdir: Fecr-i Âti'nin kuruluşunda bulundu, Yeni Lisan'la birlikte aruzu bırakıp heceye geçti, sonra Türk Dil Kurumu'nda ve dil reformu heyetinde çalıştı. TDV İslâm Ansiklopedisi ise verimliliğine karşın onun akımları izleyen, öncülük etmeyen bir şair olarak kaldığını söyler.