Sürûrî

Sürûrî kimdir?

Sürûrî, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde Sürûrî-i Acem ve Sürûrî-i Şarkî adlarıyla da geçen 16. yüzyıl şairidir. Aynı madde asıl adının Mehmed Kâsım olduğunu, Hacı Mehmed-i Kâşânî adlı birinin oğlu olduğunu ve İran'dan Anadolu'ya geldiğini kaydeder.

Bazı şiirlerinde İmâmîlik ve Hurûfîlik inançlarını dile getirmiştir. Bu sayfadaki metinler, Sadettin Nüzhet Ergun'un Bektaşî-Kızılbaş şairleri derlemesinde yayımladığı şiirlerin Vikikaynak'taki aktarımına dayanır.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Doğum ve ölüm tarihleri bilinmiyor. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü asıl adını Mehmed Kâsım, babasını Hacı Mehmed-i Kâşânî olarak verir ve İran'dan Anadolu'ya geldiğini söyler; aynı madde kimi kaynakların onu Anadolu kökenli saydığını da belirtir. Vikikaynak'taki tanıtım da bazı kaynakların İranlı, bazılarının Osmanlı'nın doğu topraklarından geldiğini söylediğini aktarır.

Bir mansıp elde etmek umuduyla geldiği hâlde bunu başaramadı; TEİS ömrünü seyahat ederek geçirdiğini kaydeder. Vikikaynak'taki tanıtım da hayatının mühim bir kısmını seyahat etmekle geçirdiğini yazar.

Ölümü konusunda kaynaklar birleşmez: bir kısmı Yavuz Selim devrinde, Şah İsmâîl'in yanında bulunduğu sırada öldüğünü, bir kısmı Kanunî dönemine yetiştiğini söyler. Kayıt bu ayrılığı tek bir anlatıya indirgemez.

Sadettin Nüzhet Ergun onun Kızılbaş olduğunu belirtir; TEİS, bazı kaynaklarda yanlış biçimde Mevlevî olarak tanıtıldığını ve aynı mahlası taşıyan başka Sürûrîlerle, özellikle Mevlevî bağlantısı bakımından, karıştırıldığını söyler.

Bilinen tek eseri Türkçe Dîvân'ıdır. TEİS, Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi nr. 3777 nüshası üzerine bir yüksek lisans tezi yapıldığını kaydeder; Vikikaynak'taki tanıtım ise bir divan nüshasının Millet Kütüphanesi'nde 667 numarada bulunduğunu söyler. Şiirlerinin önemli bir bölümü Mecma'u'n-Nezâ'ir'de yer alır ve Ergun 1955'te on şiirini yayımlamıştır.

Şiir anlayışı ve dili

Aruzla ve gazel biçiminde yazar. TEİS, Latîfî'nin gazellerini türünde eşsiz saydığını aktarır; Vikikaynak'taki tanıtım da onu divan edebiyatı tarzında muvaffak olmuş bir şair olarak niteler ve âşıkane ile rindane söyleyişlerinden söz eder.

Bazı şiirlerinde İmâmîlik ve Hurûfîlik inançları dile gelir. Hurûfî düşünce harflerin ve sayıların gizli anlam taşıdığı kabulüne dayanır; Allemel'esmâ, Kul hüvallah ve Vedduhâ gibi Kur'an ibareleri bu şiirlerde dizenin yapı taşı olur.

TEİS, Gelibolulu Âlî'nin onun çok sayıda lugaz, yani bilmece yazdığını bildirdiğini kaydeder. Bu sayfadaki gazellerde de sevgilinin yüzü ile ilâhî tecelli arasında sürekli bir geçiş kurulur.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DîvânBilinen tek eseri; Türkçe. TEİS Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi nr. 3777 nüshasını, Vikikaynak tanıtımı Millet Kütüphanesi 667 numaralı nüshayı anar.
• LugazlarGelibolulu Âlî'nin çok sayıda yazdığını bildirdiği bilmece manzumeleri.

Edebiyat tarihindeki yeri

Sürûrî'nin adı iki ayrı yerde yaşadı: nazire mecmualarında, özellikle Mecma'u'n-Nezâ'ir'de bir divan şairi olarak, Bektaşî-Kızılbaş şairleri derlemelerinde ise İmâmî ve Hurûfî inançları dile getiren bir ses olarak. Aynı mahlası kullanan başka Sürûrîlerle karıştırılması, klasik metinlerde mahlas benzerliğinin ne kadar dikkat gerektirdiğini gösterir.