Şairler

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre 1693-94'te Edirne'de doğan, müderrislikten sonra kadılığa geçerek Babaeski, Tekirdağ, Mısır, Eski Zağra ve Bağdat'ta bulunan mutasavvıf şair. Gülşenî tarikatının Sezâiyye koluna intisap etti; şiirleri daha çok din, tasavvuf ve Gülşenîlik etrafında toplanır.

Hâfız Mehmed Nebîl Bey, 19. yüzyıl divan şairi, neyzen ve ilmiye mensubudur; şiirinde klasik biçimleri Mevlevî çevrenin musiki ve irfan birikimiyle buluşturur.

Divan şiirinin Türkçeye yerleştiği eşik. Kendinden önceki şairler Farsça söyleyişi taklit ederken o atasözünü, deyimi ve halk söyleyişini gazele soktu; “döne döne” gibi redifleriyle Türkçenin kendi müziğini kurdu. Fuzûlî ve Bâkî onun açtığı yolda yürüdü.

Sadâbâd gezintilerini, üç çifte kayıkları ve İstanbul ağzının canlı söyleyişini divan şiirine taşıyan; şarkı biçimini kendi adıyla anılır hâle getiren Lâle Devri şairi.

15. yüzyılın ikinci yarısında yetişmiş, Bektaşî kisvesi giymiş bir derviş şair. Hakkında bilinenler Sehî Bey'in tezkiresindeki birkaç cümleden ibarettir; Ergun ondan yalnız iki beyit aktarabilmiş ve Bektaşîliği anlatan bir şiirine rastlamadığını yazmıştır.

Nef‘î, bu pakette kanonik kimlik kaydı ve sabit revizyonlu kaynakta kendisine bağlanan şiirlerle temsil edilir; doğrulanmayan biyografik ayrıntılar profile eklenmez.

Hakkında bilinen tek kesin şey ölüm yılı olan bir Hurûfî-Bektaşî şairi. Şiirleri tezkirelerde değil, Bektaşî mecmualarında dolaşmış; iki manzumesi Sadettin Nüzhet Ergun'un antolojisiyle basılı hâle gelmiştir. Metinlerinde yüz okuma, harf sırrı ve Hz. Ali'ye yüklenen ilâhî sıfatlar bir arada durur.

Nevres-i Kadîm, Kerkük'te doğan ve asıl adı Abdürrazzâk olan 18. yüzyıl divan şairidir; 19. yüzyıl şairi Osman Nevres'ten ayırt edilebilmesi için Kadîm sıfatıyla anılır. Kâtiplikten kadılığa uzanan bir görev hayatı yaşadı, ömrünün önemli bir bölümünü Resmo ve Bursa sürgünlerinde geçirdi. TDV İslâm Ansiklopedisi onu kendine mahsus tavır ve eda sahibi bir şair olarak niteler.

Ney üfleyen, sokakta yaşayan, kimseye eğilmeyen bir hiciv şairi. Şiirlerini kâğıda geçirmekten çok söyleyip bıraktı; kalanlar keskin bir taşlama geleneğinin son büyük örnekleri. Devlete, dine, kendisine — sırayla hepsine dokundu ve hiçbir kapıya sığmadı.

TEİS maddesi Malatyalı mutasavvıf şairin asıl adını Muhammed/Mehmed, mahlasını Niyâzî ve Mısır yolculuğundan gelen lakabını Mısrî olarak açıklar.

Oğlanlar Şeyhi İbrahim Efendi, Bayramî-Melâmî çizgide insan ve vahdeti işleyen tekke şairidir.

Orhan Veli Kanık (1914–1950), 1941'de Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday ile yayımladığı Garip kitabı ve önsözüyle tanınan Cumhuriyet dönemi şairidir. Önsöz şiire özgü bir söz varlığının bulunduğunu kabul etmez, vezin ve kafiye gibi şekil öğelerinin atılmasını ister. Kaynaklar şiirinin başlıca özelliği olarak küçük şeylerin ve küçük adamın konu edilmesini gösterir.

Osman Nevres, Nevres-i Kadîm'den ayrılması için Nevres-i Cedîd diye de anılan 19. yüzyıl şair ve münşisidir; şiirinde aşk, vatan ve kişisel ıstırabı işler.

Ömer Hulûsî, 1222/1805'te Aydın Güzelhisarı'nda doğan ve 1868'de Nazilli'de ölen Halvetî-Uşşâkî şeyhidir. Ege'nin birçok şehrinde irşadla bulundu, son beş yılını Nazilli Uşşâkî şeyhi olarak geçirdi ve geçimini aktarlıkla sağladı. Tek eseri olan divanında 651 manzume ve 8.818 beyit tespit edilmiştir; şiirlerinin hepsi aruzladır.

Ömer Seyfettin, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Türk edebiyatında Maupassant tarzı hikâyenin öncüsü saydığı yazardır; edebiyata şiirle girdi ve 1911'de Genç Kalemler'de yayımlanan Yeni Lisan makalesiyle Türkçenin sadeleşmesi hareketini başlattı.

TEİS, Perişan Halil’i mani söyleyerek ünlenmiş âşıklardan biri olarak tanımlar ve İstanbul’la bağını kaynak kaydı üzerinden ihtiyatla kurar.

Mardiros Kımpetyan, Pesendî mahlasıyla aşk, hicran ve sevgilinin yüz güzelliği çevresinde halk şiirleri söylemiştir.

Şiirleri Sadeddin Nüzhet Ergun'un 1955 tarihli Bektaşî Şairleri ve Nefesleri derlemesinde Pir Mehmed (kaynak-bağlı) adıyla yer alan şair; kimliği basılı bölüm ve mahlasla sınırlıdır, kaynaklarda hayatına dair bilgi bulunmamaktadır.

Alevî-Bektaşî deyiş ve nefeslerini Sivas yöresinin diliyle söyleyen; şiiri Osmanlı-Safevî çekişmesinin içine giren ve Hızır Paşa’nın astırdığı anlatılan 16. yüzyıl Kızılbaş ozanı.

Recâîzâde Ahmed Cevdet, 19. yüzyıl divan şairi, araştırmacı ve şiir derleyicisidir; şiirlerinde sade Türkçe ve içten söyleyiş öne çıkar.