Tarih şiirleri

Bu sayfadaki şiirlerin hepsi imparatorluğun dağıldığı yıllarda yazıldı ve üçü de geçmişi başka bir işe koşuyor. Mehmet Âkif tarihi bir delil olarak kullanır, üstelik aleyhte bir delil: “Geçmişten adam hisse kaparmış... Ne masal şey!” diye açtığı dört dizelik kıt'ada tanımın kendisini kanıta çevirir — “Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?” Aynı şair “Bir Gece”de on dört asır önceki bir doğumu anlatırken o gecenin kimsenin gözüne çarpmadığını hatırlatır; tarih burada ders veren bir hazine değil, fark edilmemiş olanın kaydıdır.

Ziya Gökalp'te geçmiş bilgi olmaktan çıkıp kimliğe dönüşür. “Turan”da tarih kitaptan değil bedenden okunur: “Nabızlarımda vuran duygular ki tarihin / Birer derin sesidir, ben sahifelerde değil”. Kaynak metin değil damardır; bu tercih, doğrulanabilir bir geçmiş yerine hissedilen bir geçmiş kurar.

Süleyman Nazif'te ise tarih ne delil ne kimliktir; ödenmemiş bir borçtur. Bağdat'ın düşüşünden sonra yazdığı dört dizede İmâm-ı Âzam'ın şehrinde çan ile ezanın çarpıştığını duyurur, Basra'ya seslenirken suçu doğrudan kendilerine keser, Endülüs'ü ise hâlâ kapanmamış bir yara sayar: “Yıkıldı Endülüs.. Eyvâh unutmadık hâlâ!..”

Bu sayfadaki şiirler aynı yılların üç şairinde geçmişin üç ayrı işlevini gösteriyor: bir suçlamanın kanıtı, bir kimliğin kaynağı, bir borcun senedi.