Mehmet Emin Yurdakul

Mehmet Emin Yurdakul kimdir?

Mehmet Emin Yurdakul (13 Mayıs 1869 – 14 Ocak 1944), şiirlerini hece vezniyle ve sade Türkçeyle yazan bir şairdir. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü onu Türk edebiyatı tarihinde Millî Edebiyat akımının başlatıcısı sayar ve eserlerinin Türklük, Türk milliyetçiliği, vatan ve millet düşünceleriyle dolu olduğunu belirtir.

Adını “Anadolu'dan Bir Ses yahut Cenge Giderken” manzumesi taşıdı: TEİS'e göre bu şiir 1897'de Selanik'teki Asır gazetesinde yayımlandıktan sonra bütün memleketin tanıdığı bir isim oldu. Aynı madde onu Servet-i Fünûn yazarlarından, sanatın güzelliğin yanında millî faydaya da hizmet etmesi gerektiğini savunmasıyla ayırır.

Hayatı ve yaşadığı çevre

13 Mayıs 1869'da İstanbul'un Beşiktaş semtinde doğdu. Babası balıkçı Salih Reis, annesi Edirne'den İstanbul'a gelmiş Kömürcü Mehmet Ağa'nın kızı Emine Hatun'dur. On dokuz yaşında Müzeyyen Hanım ile evlendi; Halim, Hüseyin Ertuğrul ve Adil Oğuz adlı üç oğlu ile Mebruke adlı bir kızı oldu.

Öğrenim hayatına 1876'da Saray Mektebi'nde başladı, 1879'da Beşiktaş Askerî Rüştiyesi'ne girdi; ardından Mülkiye Mektebi'ne, on sekiz yaşında da Hukuk Mektebi'ne devam etti. İlk memuriyeti Sadaret Dairesi'nin evrak kaleminde kâtiplikti; sonra Rüsumat Tahrirat Kalemi'nde çalıştı ve burada müdürlüğe kadar yükseldi.

TEİS'e göre 1907'de Erzurum, kısa bir süre de Trabzon valiliğinde bulundu; matbuat umum müdürlüğü teklifini kabul etmedi, yirmi altı gün bahriye müsteşarlığı yaptı, Hicaz ve Sivas valiliklerinde görev aldı. 1912'de emekliye ayrıldı. I. Dünya Savaşı yıllarında Musul mebusu, Millî Mücadele döneminde Şarkî Karahisar ve Urfa mebusu, son olarak da İstanbul mebusu oldu.

Yazı hayatı 1891'de mensur Fazîlet ve Asâlet ile başladı. 1898'de dokuz manzumesinin yer aldığı Türkçe Şiirler yayımlandı; bunu Türk Sazı ve Ey Türk Uyan (1914), Tan Sesleri ve Ordunun Destanı (1915), Dicle Önünde (1916), Turan'a Doğru (1918), İsyan ve Dua (1919) ile Mustafa Kemal (1928) izledi.

14 Ocak 1944'te İstanbul'da öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na gömüldü.

Şiir anlayışı ve dili

Şiirlerini hece vezniyle yazdı; TEİS, onun 7'li ya da 11'li gibi en çok kullanılan kalıplar yerine 16'lı ve 19'lu gibi alışılmadık hece kalıplarını tercih ettiğini kaydeder.

Sade Türkçeyi ölçü aldı ve estetik incelikten çok sıradan okurun anlayabilmesini önemsedi. “Cenge Giderken” manzumesinin “Ben bir Türk'üm, dinim cinsim uludur” dizesiyle açılışı, bu doğrudan söyleyişin bilinen örneğidir.

TEİS, eserlerinin Türklük, milliyetçilik, vatan ve millet düşünceleriyle dolu olduğunu belirtir; bu yüzden metinleri 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'ndan Millî Mücadele'ye uzanan siyasî iklim içinde okunur.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Fazîlet ve Asâlet (1891)TEİS'e göre ilk eseri; mensur.
• Türkçe Şiirler (1898)Dokuz manzumesinin yer aldığı ilk şiir kitabı.Arşivdeki ilgili şiirleri gör →
• Türk Sazı (1914)1914'te yayımlanan şiir kitabı.Arşivdeki ilgili şiirleri gör →
• Ey Türk Uyan (1914)Aynı yıl çıkan ikinci şiir kitabı.
• Tan Sesleri (1915)Savaş yıllarında yayımlanan manzumeleri.
• Ordunun Destanı (1915)Savaş yıllarında yayımlanan manzumeleri.Arşivdeki ilgili şiirleri gör →
• Dicle Önünde (1916)1916 tarihli şiir kitabı.
• Turan'a Doğru (1918)1918 tarihli şiir kitabı.Arşivdeki ilgili şiirleri gör →
• İsyan ve Dua (1919)1919 tarihli şiir kitabı.
• Mustafa Kemal (1928)Cumhuriyet döneminde yayımlanan kitabı.

Edebiyat tarihindeki yeri

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü onu Millî Edebiyat akımının başlatıcısı olarak kaydeder; hece vezni ve sade Türkçe tercihi, sanatın millî faydaya hizmet etmesi gerektiği yolundaki tutumuyla birlikte anılır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin hece vezni maddesi de Türkçe Şiirler'i Türk ölçüsüne dönüşün örnekleri arasında sayar.